परमेश्वर स्वयम् अद्वितीय ३
परमेश्वरको अख्तियार (२)
आज हामी “परमेश्वर स्वयम् अद्वितीय” शीर्षकको हाम्रो सङ्गतिलाई निरन्तरता दिनेछौं। हामीले पहिले नै यस विषयमा दुईवटा सङ्गति गरिसक्यौं, पहिलो परमेश्वरको अख्तियारसँग सम्बन्धित थियो र दोस्रो परमेश्वरको धर्मी स्वभावसँग सम्बन्धित थियो। यी दुईवटा सङ्गतिलाई सुनिसकेपछि, के तपाईंहरूले परमेश्वरको पहिचान, ओहदा र सारको बारेमा नयाँ बुझाइ प्राप्त गर्नुभयो? के यी बुझाइहरूले तपाईंहरूलाई परमेश्वरको अस्तित्वको सत्यतासम्बन्धी थप ठोस ज्ञान र सुनिश्चितता प्राप्त गर्न सहायता गरेका छन्? आज “परमेश्वरको अख्तियार” भन्ने विषयलाई विस्तार गर्ने मेरो योजना छ।
बृहत् र सूक्ष्म दृष्टिकोणहरूबाट परमेश्वरको अख्तियारलाई बुझ्ने
परमेश्वरको अख्तियार अद्वितीय छ। यो परमेश्वर स्वयम्को चारित्रिक अभिव्यक्ति, विशेष सार, र पहिचान हो, जुन सृष्टि गरिएको वा नगरिएको कुनै पनि प्राणीमा छैन; सृष्टिकर्तामा मात्रै यस प्रकारको अख्तियार छ। यसो भन्नुको अर्थ, सृष्टिकर्ता—अद्वितीय परमेश्वरलाई मात्रै यसरी व्यक्त गर्न सकिन्छ र उहाँमा मात्रै यो सार छ। त्यसो भए, हामीले किन परमेश्वरको अख्तियारको बारेमा कुरा गर्नुपर्छ त? कसरी परमेश्वर स्वयम्को अख्तियार मानिसले आफ्नो मनमा विचार गर्ने “अख्तियार” भन्दा फरक छ? यसमा के विशेष छ? यसको बारेमा यहाँ कुरा गर्नु किन विशेष रूपमा महत्त्वपूर्ण छ? तिमीहरू प्रत्येकले यो विषयलाई ध्यानपूर्वक विचार गर्नुपर्छ। धेरैजसो मानिसहरूका लागि, “परमेश्वरको अख्तियार” भनेको बुझ्नको लागि निकै प्रयासको आवश्यकता पर्ने अस्पष्ट विचार हो, अनि यस सम्बन्धी जुनसुकै छलफल अमूर्त हुने सम्भावना हुन्छ। त्यसकारण, मानिसले प्राप्त गर्न सक्ने परमेश्वरको अख्तियारको ज्ञान र परमेश्वरको अख्तियारको सारको बीचमा सधैँ नै भिन्नता रहेको हुनेछ। यो भिन्नतालाई मिलान गर्नका लागि, मानिसहरूको पहुँचभित्र रहेका अनि तिनीहरूको वास्तविक जीवनमा तिनीहरूले बुझ्ने क्षमताभित्र रहेका मानिसहरू, घटनाहरू, काम-कुरा, र विभिन्न प्रक्रियाहरूद्वारा परमेश्वरको अख्तियारलाई हरेकले क्रमिक रूपमा बुझ्नुपर्छ। “परमेश्वरको अख्तियार” भन्ने वाक्यांश बुझ्न नसकिने जस्तो देखिए तापनि, परमेश्वरको अख्तियार अमूर्त छैन। उहाँ मानिसलाई हरेक दिन डोर्याउँदै, उसको जीवनको हरेक क्षणमा उपस्थित हुनुहुन्छ। तसर्थ, वास्तविक जीवनमा, हरेक व्यक्तिले परमेश्वरको अख्तियारको सबैभन्दा मूर्त पक्षलाई अवश्य देख्नेछ र अनुभव गर्नेछ। यो मूर्त पक्ष नै परमेश्वरको अख्तियार साँचो अर्थमा अस्तित्वमा छ भन्ने कुराको पर्याप्त प्रमाण हो, र यसले व्यक्तिलाई परमेश्वरमा त्यस्तो अख्तियार रहेछ भन्ने तथ्यलाई पहिचान गर्न र बुझ्न सम्पूर्ण अवसर दिन्छ।
परमेश्वरले सबै कुराको सृष्टि गर्नुभयो, र उहाँले नै यसलाई सृष्टि गर्नुभएको हुनाले, यावत् थोकमाथि उहाँकै प्रभुत्व छ। यावत् थोकमाथि उहाँको प्रभुत्व हुने बाहेक, उहाँले सबै थोक नियन्त्रण गर्नुहुन्छ। “परमेश्वरमा सबै थोकको नियन्त्रण छ” भन्ने यो अवधारणाको अर्थ के हो? यसलाई कसरी व्याख्या गर्न सकिन्छ? वास्तविक जीवनमा यो कसरी लागू हुन्छ? परमेश्वरमा सबै थोकको नियन्त्रण छ भन्ने तथ्यलाई बुझेमा यसले कसरी उहाँको अख्तियारको बुझाइमा डोर्याउन सक्छ? “परमेश्वरमा सबै थोक नियन्त्रण छ” भन्ने यही वाक्यांशबाट नै हामीले के देख्नुपर्छ भने परमेश्वरले न त ग्रहहरूको एउटा भाग, न त सृष्टिको एउटा भाग, न त मानवजातिको एउटा भागलाई मात्रै नियन्त्रण गर्नुहुन्छ तर उहाँले त सबै कुरालाई नियन्त्रण गर्नुहुन्छ: विशालदेखि सूक्ष्मसम्म, देख्न सकिनेदेखि अदृश्यसम्म, आकाशमण्डलका ताराहरूदेखि पृथ्वीका जीवित प्राणीहरूसम्म, साथै नाङ्गो आँखाले देख्न नसकिने र अन्य स्वरूपमा अस्तित्वमा रहने सूक्ष्म जीवहरूसम्म। परमेश्वरको “नियन्त्रणमा रहेका” “सबै कुराहरू” को सटीक परिभाषा यही नै हो; उहाँको अख्तियारको कार्यक्षेत्र, उहाँको सार्वभौमिकता र शासनको प्रसार यही नै हो।
यस मानवजाति अस्तित्वमा आउनुभन्दा पहिले नै, आकाशमण्डल—स्वर्गमा भएका सबै ग्रहहरू र ताराहरू—पहिले नै अस्तित्वमा थिए। बृहत् स्तरमा, यी स्वर्गीय पिण्डहरू परमेश्वरको नियन्त्रणमा रही आफ्ना अस्तित्वको लागि नियमित रूपमा परिक्रमा गरिरहन्छन्, चाहे त्यो जति नै वर्ष भइसकेको होस्। कुनै निश्चित समयमा कुन ग्रह कहाँ जान्छ; कुन ग्रहले कुन काम, र कहिले गर्छ; कुन ग्रहले कुन परिक्रमा पथमा चक्कर लगाउँछ, र कहिले यो हराउँछ वा प्रतिस्थापित हुन्छ—यी सबै कुराहरू सानोभन्दा सानो गल्तीविना नै अघि बढिरहन्छन्। ग्रहहरूको स्थान र तिनीहरूबीचको दूरीले निश्चित ढाँचालाई पछ्याउँछन्, र यी सबैलाई सटीक आँकडाद्वारा व्याख्या गर्न सकिन्छ; तिनीहरूले यात्रा गर्ने मार्ग, परिक्रमा पथको गति र ढाँचा, तिनीहरू विभिन्न स्थानमा रहने समय—यी सबैलाई विशेष नियमहरूद्वारा सटीक रूपमा गणना र व्याख्या गर्न सकिन्छ। युगौंदेखि ग्रहहरूले अलिकति दायाँ-बायाँ नगरिकन यी नियमहरू पालना गरेका छन्। तिनीहरूको परिक्रमा पथ वा तिनीहरूले पछ्याउने ढाँचालाई कुनै पनि शक्तिले परिवर्तन गर्न वा भङ्ग गर्न सक्दैन। तिनीहरूको चाल नियन्त्रण गर्ने विशेष नियमहरू र तिनीहरूलाई व्याख्या गर्ने सटीक आँकडा सृष्टिकर्ताको अख्तियारद्वारा पूर्वनिर्धारित गरिएका हुनाले, सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकता र नियन्त्रण अन्तर्गत तिनीहरूले आफ्नै तरिकाले यी नियमहरूको पालना गर्छन्। बृहत् स्तरमा, मानिसले केही ढाँचा, केही आँकडा, र केही अनौठा र व्याख्या गर्न नसकिने नियम वा प्रक्रियाहरूलाई पत्ता लगाउनु कठिन छैन। परमेश्वरको अस्तित्वलाई मानवजातिले मान्दैन न सृष्टिकर्ताले सबथोक बनाउनुभयो र तीमाथि सार्वभौमिकता राख्नुहुन्छ भन्ने नै स्विकार्छ, साथै उसले सृष्टिकर्ताको अख्तियारको अस्तित्वलाई पहिचान गर्दैन, तथापि मानव वैज्ञानिक, खगोल र भौतिकशास्त्रीहरूले झन् झन् बढी पत्ता लगाइरहेका छन् कि, यावत् थोकको अस्तित्व र चाललाई निर्धारण गर्ने सिद्धान्त र ढाँचाहरूलाई व्यापक र गुप्त अँध्यारो ऊर्जाले शासन र नियन्त्रण गर्छ। यो तथ्यले मानिसलाई यी चालका ढाँचाहरूको बीचमा सबै कुरालाई योजनाबद्ध गर्नुहुने सर्वशक्तिमान् हुनुहुन्छ भन्ने कुराको सामना र स्वीकार गर्न बाध्य गर्छ। उहाँको शक्ति असाधारण छ, अनि उहाँको साँचो मुहारलाई कसैले देख्न नसके पनि, उहाँले हरेक क्षणमा हरेक कुरामाथि सार्वभौम शासन र नियन्त्रण गर्नुहुन्छ। उहाँको सार्वभौमिकतापार कुनै पनि मानिस वा शक्ति पुग्न सक्दैन। यो तथ्यलाई सामना गर्दा, यावत् थोकको अस्तित्व निर्देशन गर्ने व्यवस्थाहरूलाई मानिसले नियन्त्रण गर्न सक्दैन, कसैले पनि त्यसलाई परिवर्तन गर्न सक्दैन भन्ने कुरालाई मानिसले पहिचान गर्नुपर्छ; मानिसले यी नियमहरूलाई पूर्ण रूपमा बुझ्न सक्दैन, र ती प्राकृतिक रूपमा नै घटिरहेका हुँदैनन्, तर सार्वभौमबाट नियन्त्रित हुन्छन् भन्ने कुरालाई पनि उसले स्वीकार गर्नैपर्छ। यी सबै नै मानवजातिले बृहत् स्तरमा बुझ्न सक्ने परमेश्वरको अख्तियारका अभिव्यक्तिहरू हुन्।
सूक्ष्म स्तरमा, मानिसले पृथ्वीमा देख्न सक्ने सारा पहाड-पर्वत, नदी-नाला, ताल-तलैया, समुद्र अनि ठूला भूमिहरू, उसले अनुभव गर्ने सबै ऋतु, वनस्पति, पशु-प्राणी, सूक्ष्म जीव, र मानिस लगायत पृथ्वीमा बसोबास गर्ने सबै थोक परमेश्वरको सार्वभौमिकता र नियन्त्रणको अधीनमा छन्। परमेश्वरको सार्वभौमिकता र नियन्त्रणमा, उहाँकै सोचहरू अनुसार सबै थोक अस्तित्वमा आउँछन् वा हराउँछन्; तिनीहरूको अस्तित्वलाई शासन गर्ने नियमहरू उत्पन्न हुन्छन्, अनि त्यही नियमहरूलाई पालना गर्दै तिनीहरू बढ्छन् र फैलिन्छन्। कुनै पनि मानवजाति वा थोक यी नियमहरूभन्दा माथि छैन। किन यसो भयो? एउटै मात्र उत्तर यही हो: यो परमेश्वरको अख्तियारको कारणले गर्दा हो। अथवा, अर्को तरिकाले भन्दा, यो परमेश्वरको सोच र परमेश्वरका वचनहरूले गर्दा भएको हो; परमेश्वर स्वयम्को व्यक्तिगत कार्यहरूको कारणले गर्दा हो। यसको अर्थ के हो भने यी नियमहरूलाई उत्पन्न गर्ने परमेश्वरको अख्तियार र परमेश्वरको मन हुन्, जुन उहाँका सोचहरू अनुसार स्थानान्तरण र परिवर्तन हुन्छन्, अनि उहाँकै योजनाको खातिर स्थानान्तर र परिवर्तन हुन्छन् वा हराएर जान्छन्। उदाहरणको लागि, महामारीलाई लिऊँ। कुनै पनि चेतावनीविना नै ती फैलिन्छन्। तिनको उत्पत्ति कहाँ भयो वा त्यसो हुनुको कारण के हो सो कसैलाई थाहा हुँदैन, र जब महामारी कुनै निश्चित स्थानमा पुग्छ, अभिशप्त भइसकेकाहरू त्यो विपत्तिबाट उम्कन सक्दैनन्। महामारीहरू घातक वा हानिकारक जीवाणुहरूको फैलावटको कारण पैदा हुन्छन् भन्ने मानव विज्ञानले बुझ्छ, र तिनीहरूको गति, सर्ने क्षेत्र, र विधिलाई मानव विज्ञानले अनुमान वा नियन्त्रण गर्न सक्दैन। मानिसहरूले सम्भव भएको हरेक माध्यमद्वारा महामारीलाई रोक्ने भए तापनि, यो फैलिएपछि कुन-कुन मानिसहरू वा पशु-प्राणीलाई निश्चित रूपमा प्रभाव पार्छ भन्ने कुरालाई तिनीहरूले नियन्त्रण गर्न सक्दैनन्। मानिसहरूले गर्न सक्ने एउटै मात्र कुरा भनेको, त्यसको रोकथाम गर्ने, प्रतिरोध गर्ने र त्यसको अनुसन्धान गर्ने मात्रै हो। तर कुनै पनि व्यक्तिगत महामारीको सुरुवात वा अन्त्यको मूल कारण कसैलाई पनि थाहा हुँदैन, र कसैले पनि तिनलाई नियन्त्रण गर्न सक्दैन। महामारीको सुरुवात र फैलावटको सामना गर्न थालेपछि, मानिसहरूले अपनाउने सुरुवाती उपाय खोपको विकास गर्नु हो, तर खोप तयार हुनुभन्दा पहिले नै महामारी प्रायजसो आफै हराएर जान्छ। महामारीहरू किन आफै हराएर जान्छन्? कतिपयले किटाणुहरूलाई नियन्त्रणमा ल्याइयो भनेर भन्छन्, अरूले मौसम परिवर्तनको कारण ती मरेर जान्छन् भनेर भन्छन्…। यी अनेक किसिमका अनुमानहरू न्यायसङ्गत भए पनि नभए पनि, विज्ञानले कुनै व्याख्या दिन सक्दैन र कुनै सटीक उत्तर दिन सक्दैन। मानवजातिले यी अनुमानहरूलाई मात्रै होइन, तर महामारीहरू सम्बन्धी मानवजातिको बुझाइको कमी र डरलाई पनि महत्त्वपूर्ण ठान्नुपर्छ। अन्तिम विश्लेषणमा, किन महामारीहरू सुरु हुन्छन् वा ती किन अन्त्य हुन्छन् भन्ने कसैलाई थाहा हुँदैन। मानवजातिले विज्ञानमा मात्रै विश्वास गर्ने, यसमा मात्रै पूर्ण रूपमा भरोसा गर्ने, र सृष्टिकर्ताको अख्तियारलाई पहिचान नगर्ने वा उहाँको सार्वभौमिकतालाई स्वीकार नगर्ने भएकाले, तिनीहरूले कहिल्यै पनि कुनै उत्तर पाउने छैनन्।
परमेश्वरको सार्वभौमिकताअन्तर्गत, उहाँको अख्तियारका कारण, र उहाँको व्यवस्थापनका खातिर नै यावत् थोक जन्मिन्छन्, जिउँछन्, र नाश हुन्छन्। कतिपय थोकहरू चुपचाप आउँछन् र जान्छन्, अनि मानिसले ती कहाँबाट आए भनेर देख्न वा तिनले पछ्याउने पद्धतिहरू बुझ्न सक्दैन, ती आउनु र जानुका कारणहरू बुझ्न त झनै सक्दैन। यावत् थोकमाझ आइपर्ने सबथोक मानिसका आफ्नै आँखाले देख्न सकिने, र आफ्नै कानले सुन्न सकिने, वा मानिसद्वारा व्यक्तिगत रूपमा अनुभव गर्न सकिने भए पनि, यो मानिससँग सम्बन्धित भए पनि, र मानिसले विभिन्न घटनाहरूको असामान्यता, नियमितता वा अनौठोपनलाई समेत अवचेतन रूपमा अनुभव गर्न सक्ने भए पनि, यावत् थोकमाझ आइपर्ने सबथोकका पछाडि सृष्टिकर्ताका अभिप्राय र सोचहरूबारे उसलाई अझै केही पनि थाहा हुँदैन। त्यसमा धेरैवटा कथाहरू, धेरैवटा लुकेका सत्यताहरू हुन्छन्। मानिस सृष्टिकर्ताबाट बरालिएर धेरै टाढा गएको हुनाले र सृष्टिकर्ताको अख्तियारले यावत् थोकमाथि सार्वभौमिकता राख्छ भन्ने तथ्यलाई उसले स्वीकार नगर्ने हुनाले, सृष्टिकर्ताको अख्तियारको सार्वभौमिकताअन्तर्गत आइपर्ने सबै कुरालाई उसले कहिल्यै बुझ्न र बोध गर्न सक्दैन। सारांशमा भन्नुपर्दा, परमेश्वरको नियन्त्रण र सार्वभौमिकताले मानव कल्पना, मानव ज्ञान, मानव बुझाइ, अनि मानव विज्ञानले प्राप्त गर्न सक्ने कुराका परिधिहरूलाई उछिन्छ; ती कुराहरू सृजित मानवजातिको क्षमताभन्दा बाहिर हुन्छन्। कतिपय मानिसहरू भन्छन्, “तिमीले परमेश्वरको सार्वभौमिकता देखेका छैनौ—यो सबै उहाँकै अख्तियारको नतिजा हो भनेर तिमी कसरी विश्वास गर्न सक्छौ?” देख्नु भनेको विश्वास गर्नु, वा मान्नु र बुझ्नु नै भन्ने होइन। त्यसोभए, विश्वास गर्ने कुरा कहाँबाट आउँछ? म निश्चितताका साथ भन्न सक्छु कि विश्वास भनेको कामकुराका मूल कारणहरू र वास्तविकतासम्बन्धी मानिसहरूको बुझाइ र अनुभवको मात्रा र गहिराइबाट आउँछ। यदि तँ परमेश्वर अस्तित्वमा हुनुहुन्छ भन्ने विश्वास गर्छस्, तर तँ यावत् थोकमाथि परमेश्वरको सार्वभौमिकता र परमेश्वरको नियन्त्रणको तथ्यलाई देख्नु त के, मान्न समेत सक्दैनस् भने, परमेश्वरमा यस प्रकारको अख्तियार छ र परमेश्वरको अख्तियार अद्वितीय छ भन्ने कुरालाई तैँले हृदयमा कहिल्यै मान्नेछैनस्, र सृष्टिकर्तालाई कहिल्यै साँचो रूपमा आफ्नो प्रभु र आफ्नो परमेश्वरका रूपमा स्विकार्नेछैनस्।
मानवजातिको नियति र ब्रह्माण्डको नियतिलाई सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकताबाट अलग गर्न सकिँदैन
तिमीहरू सबै वयस्क हौ। तिमीहरूमध्ये कोही आधा उमेरका छौ; कोही वृद्ध अवस्थामा प्रवेश गरिसकेका छौ। तिमीहरू परमेश्वरमा विश्वास नगर्नेदेखि उहाँमा विश्वास गर्ने भएका छौ, अनि परमेश्वरमा विश्वास गर्नेदेखि उहाँको वचनलाई स्वीकार गर्ने अनि उहाँको काम अनुभव गर्ने भएका छौ। परमेश्वरको सार्वभौमिकताको बारेमा तिमीहरूमा कति ज्ञान छ? तिमीहरूले मानव नियति सम्बन्धी के अन्तर्ज्ञान प्राप्त गरेका छौ? के तिमीहरूको जीवनका सबै कुरा आफ्नो चाहनाअनुसार हुन सक्छ? तिमीहरूले आफ्नो अस्तित्वका केही दशकको अवधिमा कति वटा कुरा आफूले चाहेअनुसार भएका छन्? तिमीहरूले कति वटा घटनाहरूको अनुमान गर्न सकेका छैनौ? के-कति कुराहरू मनोहर आश्चर्यका रूपमा आए? तिमीहरू अझै पनि कति वटा कुराको नतिजा हेर्न प्रतीक्षारत छौ, वा अझै पनि अवचेतन रूपमा सही क्षणको प्रतीक्षा गर्दै, स्वर्गको इच्छाको प्रतीक्षा गरिरहेका छौ? कति कुराहरूले तिमीहरूलाई असहाय महसुस गर्ने र कसरी अघि बढ्ने भन्नेबारे केही थाहा नहुने तुल्याउँछन्? सबै जना आफ्नो जीवनमा सबै कुरा आफूले चाहेअनुसार हुनेछन्, आफूलाई खानेकुरा वा लत्ताकपडाको कमी हुनेछैन, र आफ्नो सौभाग्यमा शानदार वृद्धि हुनेछ भन्ने आशा गर्दै सबै आफ्नो नियतिबारे अपेक्षाहरूले भरिएका छन्। कोही पनि जीवनमा गरिब र तुच्छ हुन, अनि दुःख-कष्ट र निरन्तरका विपत्तिहरूले घेरिन चाहँदैन। तर यी कुराहरूलाई मानिसहरूले अगाडि नै देख्न वा नियन्त्रण गर्न सक्दैनन्। सायद कतिपयको लागि, विगत भनेको अनुभवहरूको एउटा पोको मात्रै हो; स्वर्गको इच्छा के हो भन्ने तिनीहरूले कहिल्यै सिक्दैनन्, न त तिनीहरूले यो के हो भन्ने कुरालाई नै मतलब गर्छन्। तिनीहरू मानवजातिको नियतिको बारेमा वा मानिसहरू किन जीवित छन् वा तिनीहरू कसरी जिउनुपर्छ भन्ने बारेमा वास्तै नगरीकन दिन-प्रतिदिन पशुजस्तै केही नसोची आफ्नो जीवन जिउँछन्। त्यस्ता मानिसहरू मानव नियतिको बारेमा केही नबुझीकन नै वृद्ध उमेरमा पुग्छन्, अनि तिनीहरूलाई आफ्नो मृत्युको घडीसम्मै जीवन के हो, थाहै हुँदैन। त्यस्ता मानिसहरू मरेतुल्य हुन्; तिनीहरू आत्माविनाका प्राणीहरू हुन्; तिनीहरू पशुहरू हुन्। मानिसहरू सृष्टिभित्रै जिउने भए तापनि र संसारले तिनीहरूका भौतिक आवश्यकताहरूलाई पूरा गर्ने गरी विभिन्न तरिकाले तिनीहरूले आनन्द लिने भए तापनि, र यो भौतिक संसार अटुट रूपमा विस्तार हुँदैछ भन्ने तिनीहरूले देखे पनि, भौतिक कुराहरूसँग तिनीहरूको आफ्नै अनुभवको अर्थात्, तिनीहरूको हृदय र तिनीहरूको आत्माले के आभास र अनुभव गर्छ त्यसको कुनै सम्बन्ध छैन, र कुनै पनि भौतिक कुराले अनुभवलाई प्रतिस्थापन गर्न सक्दैन। अनुभव भनेको व्यक्तिले आफ्नो अन्तस्करणमा पहिचान गर्ने, नाङ्गो आँखाले देख्न नसक्ने कुरा हो। यो पहिचान मानव जीवन र मानव नियति सम्बन्धी व्यक्तिको बुझाइ र उसको दृष्टिकोणमा रहेको हुन्छ। अनि यसले व्यक्तिलाई प्रायजसो, एक अदृश्य सार्वभौमले मानिसकै लागि सबै थोकको व्यवस्थापन गरिरहनुभएको छ, सबै कुरा योजनाबद्ध तुल्याइरहनुभएको छ भन्ने कुरा बोध गराउँछ। यी सबै कुराहरूका बीचमा, व्यक्तिले नियतिको बन्दोबस्त र योजनाबद्ध कार्यलाई स्वीकार गर्ने बाहेक केही गर्न सक्दैन; सृष्टिकर्ताले तय गर्नुभएको अगाडिको मार्गलाई, व्यक्तिको नियतिमाथिको सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतालाई स्वीकार गर्ने बाहेक व्यक्तिले केही गर्न सक्दैन। यो निर्विवाद तथ्य हो। नियतिको बारेमा व्यक्तिले जस्तोसुकै अन्तर्दृष्टि र मनोवृत्ति राखे पनि, कसैले पनि यो तथ्यलाई परिवर्तन गर्न सक्दैन।
एउटा मानिस कहाँ जानेछ, उसले के गर्नेछ, उसले कस्ता मानिस वा अवस्थाहरू सामना गर्नेछ, उसले के-कस्ता कुराहरू भन्नेछ, र हरेक दिन के हुनेछ—के यी उसले पूर्वानुमान गर्न सक्ने कुरा हुन्? यो भन्न सकिन्छ कि मानिसले यी सबै घटनाको भविष्यवाणी गर्न नसक्ने मात्र होइन, योभन्दा पनि बढी, उसले परिस्थितिहरू कसरी विकसित हुनेछन् भन्ने कुरालाई नियन्त्रण गर्न सक्दैन। मानिसको दैनिक जीवनमा, यस्ता पूर्वानुमान गर्न नसकिने घटनाहरू नौलो हुँदै होइनन्, ती त आम रूपमा घट्ने घटना हुन्। यस्ता “दैनिक जीवनका सानातिना मामलाहरू” सम्बन्धी घटनाहरू र ती विकसित हुने तरिका र नियमहरू मानवजातिका लागि निरन्तर सम्झौटा हुन्: कुनै पनि घटना संयोग होइन; हरेक घटनाको विकासक्रम र अपरिहार्यतालाई मानव इच्छाद्वारा परिवर्तन गर्न सकिँदैन। आइपर्ने हरेक घटनाले मानवजातिलाई सृष्टिकर्ताको चेतावनी सुनाउँछ र यसले उनीहरू आफ्नै नियतिलाई नियन्त्रण गर्न सक्दैनन् भन्ने सन्देश दिन्छ। यसका साथै, यो नियतिलाई आफ्नै हातमा लिने मानवजातिको धृष्ट महत्त्वाकाङ्क्षा र चाहनाविरुद्धको प्रतिप्रहार हो। यो प्रहार मानवजातिको अनुहारमा बारम्बार हानिएको शक्तिशाली झापड जस्तै हो, जसले तिनीहरूलाई तिनीहरूको नियतिमाथि ठ्याक्कै कसले सार्वभौमिकता राख्छ र त्यसलाई कसले नियन्त्रण गर्छ भनी आत्मचिन्तन गर्न बाध्य पार्छ। अनि जब मानिसहरूका महत्त्वाकाङ्क्षा र चाहनाहरू बारम्बार धराशायी र चकनाचुर हुन्छन्, तब तिनीहरूसँग अचेतन रूपमै भाग्यका प्रबन्धहरूअनुसार चल्नु, साथै वास्तविकता, स्वर्गको इच्छा, र सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतालाई स्विकार्नुको विकल्प नै हुँदैन। दैनिक जीवनका सानातिना मामिलाहरूसम्बन्धी दोहोरिरहने घटनाहरूदेखि मानवजातिको जीवनको नियतिसम्म, यस्तो कुनै कुरा छैन जसले सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकता र उहाँका प्रबन्धहरू प्रकट नगरोस्; यस्तो कुनै कुरा छैन जसले सृष्टिकर्ताको अख्तियारलाई उछिन्न सकिँदैन भन्ने सन्देश नदेओस्, सृष्टिकर्ताको अख्तियार सर्वोच्च छ भन्ने सर्वदा अपरिवर्तनीय सत्यता व्यक्त नगरोस्!
मानवजाति र यावत कुराहरूका भाग्य सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतासँग घनिष्ट रूपले गाँसिएका र सृष्टिकर्ताका योजनाबद्ध कार्यहरूसँग अभिन्न रूपले जोडिएका हुन्छन्; अन्त्यमा, ती सृष्टिकर्ताको अख्तियारसँग अविभाज्य हुन्छन्। सबै कुराहरूका नियमहरूमा, मानिसले सृष्टिकर्ताका योजनाबद्ध कार्यहरू र उहाँको सार्वभौमिकतालाई बुझ्न पुग्छ; यावत् थोकहरूको अस्तित्वका नियमहरूमा, उसले सृष्टिकर्ताको शासनलाई जान्न पुग्छ; यावत् थोकहरूका नियतिहरूमा, उसले सृष्टिकर्ताले कसरी तिनीहरूउपर आफ्नो सार्वभौमिकता र नियन्त्रण प्रयोग गर्नुहुन्छ सो निष्कर्ष निकाल्न पुग्छ; अनि मानवजाति र यावत् थोकका जीवन चक्रहरूमा मानिसले साँच्चै नै यी यावत् थोक र जीवित प्राणीहरूका निम्ति सृष्टिकर्ताका योजनाबद्ध कार्यहरू र बन्दोबस्तहरूको अनुभव गर्न पुग्छ, कसरी ती योजनाबद्ध कार्यहरू र बन्दोबस्तहरूले सारा सांसारिक कानुनहरू, नियमहरू, र संस्थाहरू, अन्य सारा शक्तिहरू र सामर्थ्यहरूलाई नाघ्छन् भन्ने कुरा देख्न पुग्छ। त्यसो हुनाले, सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतालाई कुनै पनि सृष्टि गरिएको प्राणीले उल्लङ्घन गर्न सक्दैन, सृष्टिकर्ताले पूर्वनिर्धारित गर्नुभएका घटना र काम-कुराहरूलाई कुनै पनि शक्तिले बाधा दिन वा परिवर्तन गर्न सक्दैन भन्ने कुरा स्वीकार गर्न मानवजाति बाध्य छ। यिनै स्वर्गका व्यवस्था र नियमहरूमा नै मानवजाति अनि यावत् थोक जिउँछन् र एक पुस्तादेखि अर्को पुस्तासम्म पुनरुत्पादन गर्दै जान्छन्। के सृष्टिकर्ताको अख्तियारको साँचो मूर्त रूप यही होइन र? मानिसले वस्तुगत नियमहरूमा, सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकता र सबै घटना र यावत् थोकमा उहाँको पूर्वनिर्धारणलाई देख्ने भए तापनि, यावत् थोकहरूमाथि सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकताको सिद्धान्तलाई कति जना मानिसहरूले पूर्ण रूपमा बुझ्न सक्छन्? कति मानिसहरूले तिनीहरूको आफ्नै नियतिमाथिको सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकता र बन्दोबस्तलाई साँचो रूपमा चिन्न, मान्न, स्वीकार गर्न, र तिनमा समर्पित हुन सक्छन्? कसले चाहिँ यावत् थोकमाथि सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकताको तथ्यमा विश्वास गरेकोले, मानिसको जीवनको नियतिमाथि पनि सृष्टिकर्ताले सार्वभौमिकता राख्नुहुन्छ भन्ने कुरालाई साँचो रूपमा विश्वास र स्वीकार गर्न सक्छ? कसले मानिसको नियति सृष्टिकर्ताको हतकेलामा छ भन्ने तथ्यलाई साँचो रूपमा बुझ्न सक्छ? उहाँले मानवजातिको नियतिलाई शासन र नियन्त्रण गर्नुहुन्छ भन्ने तथ्यलाई ध्यानमा राख्दै, मानवजातिले सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतामाथि कस्तो मनोवृत्ति राख्नुपर्छ? अहिले यो तथ्यको सामना गर्ने हरेक मानवजातिले आफ्नो लागि गर्नैपर्ने निर्णय त्यही नै हो।
मानव जीवनका छ महत्त्वपूर्ण मोडहरू
आफ्नो जीवनकालमा, हरेक व्यक्ति नै महत्त्वपूर्ण मोडहरूको श्रृंखलामा पुग्छन्। व्यक्तिको जीवनको नियतिलाई निर्धारण गर्ने अत्यन्तै आधारभूत, र अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण चरणहरू यिनै हुन्। हरेक व्यक्तिले आफ्नो जीवनकालमा पार गर्नैपर्ने यी मार्गचिन्हहरूको छोटकरी व्याख्या निम्नानुसार दिइएको छ।
पहिलो महत्त्वपूर्ण मोड: जन्म
व्यक्तिको जन्म कहाँ हुन्छ, तिनीहरू कुन परिवारमा जन्मन्छन्, उसको लिङ्ग, रूप, अनि जन्मको समय—व्यक्तिको जीवनको पहिलो महत्त्वपूर्ण मोडका विवरणहरू यिनै हुन्।
कसैले पनि यो मोडको निश्चित विवरण छनौट गर्न सक्दैन; ती सबै सृष्टिकर्ताले धेरै पहिले नै अग्रिम रूपमा निर्धारित गर्नुभएको हुन्छ। कुनै पनि हालतमा बाहिरी वातावरणले तिनलाई प्रभावित गर्दैन, अनि कुनै पनि मानव निर्मित तत्वहरूले यी तथ्यहरूलाई परिवर्तन गर्न सक्दैनन्, जसलाई सृष्टिकर्ताले पहिले नै पूर्वनिर्धारित गर्नुभएको हुन्छ। व्यक्तिको जन्म हुनु भनेको त्यस व्यक्तिको लागि सृष्टिकर्ताले बन्दोबस्त गर्नुभएको नियतिको पहिलो चरणलाई उहाँले पहिले नै पूरा गरिसक्नुभएको छ भन्ने हो। यी सबै कुराहरूलाई धेरै पहिले नै अग्रिम रूपमा उहाँले पूर्वनिर्धारित गरिसक्नुभएको हुनाले, तीमध्ये कुनै पनि कुरालाई परिवर्तन गर्ने शक्ति कसैसँग हुँदैन। व्यक्तिको पछिको नियति जस्तोसुकै भए तापनि, व्यक्तिको जन्मका परिस्थितिहरू पूर्वनिर्धारित हुन्छन्, र ती त्यस्तै रहन्छन्; तिनलाई व्यक्तिको जीवनको नियतिले कुनै पनि हालतमा प्रभावित गर्दैन, न त तिनले व्यक्तिको जीवनको नियतिमाथि रहेको सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतालाई नै प्रभाव पार्छ।
१) सृष्टिकर्ताका योजनाहरूद्वारा एउटा नयाँ जीवन जन्मन्छ
पहिलो महत्त्वपूर्ण मोडको कुन विवरणलाई—जन्मने स्थान, उसको परिवार, उसको लिङ्ग, शारीरिक रूप, ऊ जन्मने समयमध्ये कुनलाई—व्यक्तिले छनौट गर्न सक्छ? अवश्य नै, व्यक्तिको जन्म एउटा निष्क्रिय घटना हो। कुनै व्यक्ति कुनै स्थानमा, कुनै निश्चित समयमा, कुनै निश्चित परिवारमा, कुनै निश्चित शारीरिक रूप लिएर अनायासै जन्मन्छ; कुनै व्यक्ति अनायासै कुनै निश्चित परिवारको सदस्य, कुनै निश्चित पारिवारिक वृक्षको हाँगा बन्छ। जीवनको यो पहिलो महत्त्वपूर्ण मोडमा व्यक्तिसँग कुनै विकल्प हुँदैन, बरु ऊ त सृष्टिकर्ताका योजनाहरू अनुसार निश्चित गरिएको वातावरणमा, व्यक्तिको जीवनकालसँग घनिष्ट रूपमा सम्बन्धित रहेको निश्चित परिवार, निश्चित लिङ्ग र स्वरूपमा, र निश्चित समयमा जन्मन्छ। यो महत्त्वपूर्ण बिन्दुमा व्यक्तिले के गर्न सक्छ? स्पष्टै छ, व्यक्तिको जन्मसम्बन्धी यीमध्ये कुनै पनि विवरणलाई व्यक्तिले छनौट गर्न पाउँदैन। सृष्टिकर्ताको पूर्वनियोजन र उहाँको मार्गनिर्देशन नभएको भए, यस संसारमा प्रवेश गर्ने नवजात व्यक्तिलाई कहाँ जाने वा कहाँ बस्ने भन्ने कुरा थाहा हुनेथिएन, उसका कुनै आफन्त हुनेथिएनन्, ऊ कहीँको पनि हुनेथिएन, र उसको वास्तविक घर हुनेथिएन। तर सृष्टिकर्ताका सूक्ष्म प्रबन्धहरूका कारण, उसले बस्ने ठाउँ, आमाबाबु, आफूले आफ्नो भन्न सक्ने ठाउँ, र आफन्त पाउँछ, अनि त्यसपछि उसले आफ्नो जीवन यात्रालाई अघि बढाउँछ। यो प्रक्रियाभरि, यस नयाँ जीवनको उद्भव सृष्टिकर्ताका योजनाहरूले निर्धारित गर्छन्, अनि यसले पछि प्राप्त गर्ने सबै कुरा सृष्टिकर्ताले नै यसलाई दिनुहुन्छ। आफ्नो नाममा केही पनि नरहेको त्यत्तिकै तैरिरहेको शरीर, क्रमिक रूपमा देह र मासु, देख्न सकिने, मूर्त मानव प्राणी, परमेश्वरका सृष्टिहरूमध्ये एउटा बन्छ, जसले विचार गर्छ, सास फेर्छ, अनि तातो र चिसोको अनुभव गर्छ; जसले भौतिक संसारमा सृष्टि गरिएको प्राणीका सामान्य क्रियाकलापहरूमा सहभागिता जनाउन सक्छ; अनि जसले सृष्टि गरिएको मानवले जीवनमा अनुभव गर्नुपर्ने सबै कुराहरूलाई अनुभव गर्नेछ। व्यक्तिको जन्मलाई सृष्टिकर्ताले पूर्वनियोजन गर्नुको अर्थ उहाँले त्यस व्यक्तिलाई बाँच्नका लागि चाहिने सबै कुरा दिनुहुन्छ भन्ने हो; अनि त्यसरी नै, व्यक्तिको जन्मको अर्थ उसले बाँच्नका लागि चाहिने सबै कुरा सृष्टिकर्ताबाट प्राप्त गर्नेछ, अनि त्यस बिन्दुदेखि, ऊ सृष्टिकर्ताले दिनुभएको र सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकताको अधीनमा रहेको अर्को स्वरूपमा जिउनेछ भन्ने हो।
२) किन फरक-फरक मानवजाति फरक-फरक परिस्थितिहरूमा जन्मन्छन्
मानिसहरूले प्रायजसो यदि तिनीहरूको पुनर्जन्म भयो भने, यो एउटा विशिष्ट परिवारमा हुनेछ भनेर कल्पना गर्न मन पराउँछन्; यदि तिनीहरू महिलाको रूपमा जन्मेका थिए भने, तिनीहरू हिउँजस्तै सेतो देखिन र तिनीहरूलाई सबैले माया गरुन् भन्ने चाहन्छन्, अनि तिनीहरू पुरुष थिए भने कुनै कुराको पनि कमी नभएको सारा संसार आफ्नो चुट्कीमा नियन्त्रण गर्ने राजकुमार बन्न चाहन्छन्। आफ्नो जन्मको बारेमा विभिन्न भ्रमहरू बोकी कष्ट भोग्नेहरू, अनि आफ्नो परिवार, आफ्नो रूप, आफ्नो लिङ्ग, अनि आफू जन्मेको समयप्रति अत्यन्तै असन्तुष्ट हुनेहरू पनि छन्। तैपनि मानिसहरूले तिनीहरू किन निश्चित परिवारमा जन्मे वा किन तिनीहरूको रूप निश्चित प्रकारको छ भन्ने कहिल्यै बुझ्दैनन्। तिनीहरूलाई तिनीहरू जहाँ जन्मे पनि वा तिनीहरूको रूप जस्तो भए पनि, तिनीहरूले विभिन्न भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ र सृष्टिकर्ताको व्यवस्थापनका फरक-फरक मिसनहरू पूरा गर्नुपर्छ, र यो उद्देश्य कहिल्यै परिवर्तन हुनेछैन भन्ने थाहा हुँदैन। सृष्टिकर्ताको नजरमा, व्यक्ति कहाँ जन्मन्छ, ऊ पुरुष हो कि महिला, र ऊ कस्तो देखिन्छ भन्ने कुराले मतलब राख्दैनन्—यी सबै अस्थायी कुरा हुन्। ती सारा मानवजातिप्रतिको उहाँको व्यवस्थापनको हरेक चरणभित्रका साना चिह्न र सङ्केतहरूबाहेक केही होइनन्। अनि व्यक्तिको साँचो गन्तव्य र परिणामलाई कुनै पनि निश्चित चरणमा भएको तिनीहरूको जन्मले होइन, बरु तिनीहरूले हरेक जीवनमा पूरा गर्ने मिसनले, र सृष्टिकर्ताको व्यवस्थापनको योजना समाप्त भएपछि तिनीहरूमाथि उहाँले गर्ने निर्धारणले निर्धारित गर्छ।
हरेक प्रभावको लागि एउटा कारण हुन्छ, र कारणविना कुनै प्रभाव हुँदैन भन्ने भनाइ छ। तसर्थ, व्यक्तिको जन्म उसको वर्तमान जीवन र उसको पहिलेको जीवन दुवैसँग अत्यावश्यक रूपमा नै जोडिएको हुन्छ। यदि व्यक्तिको मृत्युले उसको हालको जीवन अवधिलाई समाप्त गर्छ भने, व्यक्तिको जन्म ताजा चक्रको सुरुवात हो; यदि पुरानो चक्रले व्यक्तिको अघिल्लो जीवनलाई प्रतिनिधित्व गर्छ भने, नयाँ चक्र स्वाभाविक रूपमा नै तिनीहरूको वर्तमान जीवन हो। व्यक्तिको जन्म उसको विगतको जीवनका साथै उसको वर्तमान जीवनसँग जोडिएको हुने हुनाले, व्यक्तिको जन्मसँग सम्बन्धित स्थान, परिवार, लिङ्ग, स्वरूप, र अरू त्यस्तै तत्वहरू सबै नै व्यक्तिको विगत र वर्तमान जीवनसँग सम्बन्धित हुन्छन्। यसको अर्थ के हो भने व्यक्तिको जन्म सम्बन्धी तत्वहरूलाई व्यक्तिको अघिल्लो जीवनले मात्रै प्रभाव पार्ने होइन, बरु तिनलाई त व्यक्तिको वर्तमान जीवनको नियतिले पनि निर्धारित गर्छ, जसले मानिसहरू किन विभिन्न परिस्थितिहरूमा जन्मन्छन् भन्ने कुरालाई स्पष्ट पार्छ: कति जना गरिब परिवारमा जन्मन्छन्, अरू धनी परिवारमा। कति जना सर्वसाधारण वर्गका हुन्छन्, अरू विशिष्ट घरानाका। कति जना दक्षिणमा जन्मन्छन्, अरू उत्तरमा। कति जना मरुभूमिमा जन्मन्छन्, अरू हराभरा जमिनमा। कतिपय मानिसहरूको जन्म हुँदा हर्ष, खुशी, र धूमधाम हुन्छ; अरूको जन्मले आँसु, संकष्ट, र विपत्ति ल्याउँछ। कति जना प्यारो बन्न जन्मन्छन्, अरू झारजस्तो पन्छाइनको लागि जन्मन्छन्। कति जना उत्कृष्ट विशेषताहरू लिएर जन्मन्छन्, अरू कुटिल मतिका भई जन्मन्छन्। कति जना हेर्दा सुन्दर देखिन्छन्, अरू कुरूप देखिन्छन्। कति जना आधारातमा जन्मन्छन्, अरू मध्य दिनको तातो घाममा जन्मन्छन्। … सबै वर्गका मानिसहरूको जन्म सृष्टिकर्ताले तिनीहरूका निम्ति साँचिराखिदिनुभएको नियतिद्वारा निर्धारित गरिन्छन्; तिनीहरूको जन्मले तिनीहरूको वर्तमान जीवनको नियतिका साथै तिनीहरूले निर्वाह गर्ने भूमिका अनि तिनीहरूले पूरा गर्ने मिसनलाई निर्धारित गर्छ। यो सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकताको अधीनमा हुन्छ, उहाँले नै यसलाई पूर्वनिर्धारित गर्नुभएको हुन्छ; पहिलेबाटै निर्धारित गरिएको यो नियतिबाट कोही पनि उम्कन सक्दैन, कसैले पनि आफ्नो जन्मलाई परिवर्तन गर्न सक्दैन, अनि कसैले पनि आफ्नो नियतिलाई छनौट गर्न सक्दैन।
दोस्रो महत्त्वपूर्ण मोड: हुर्कनु-बढ्नु
मानिसहरू जुन प्रकारको परिवारमा जन्मन्छन् त्यसको आधारमा, तिनीहरू घरको फरक-फरक वातावरणमा हुर्कन्छन् र तिनीहरूले आफ्ना आमाबाबुबाट फरक-फरक पाठहरू सिक्छन्। व्यक्ति कसरी वयस्क हुँदै जान्छ त्यसका अवस्थाहरूलाई यी तत्वहरूले निर्धारित गर्छन्, र हुर्कनु-बढ्नुले व्यक्तिको जीवनको दोस्रो महत्त्वपूर्ण समयबिन्दुलाई प्रतिनिधित्व गर्छ। अवश्य नै, यो मोडमा पनि मानिसहरूसँग कुनै विकल्प हुँदैन। यो पनि निश्चित र पूर्वनिर्धारित हुन्छ।
१) सृष्टिकर्ताले हरेक व्यक्ति वयस्क हुनको लागि निश्चित अवस्थाहरूको योजना बनाउनुभएको हुन्छ
व्यक्तिले आफू हुर्कने क्रममा उसलाई शिक्षा दिने र प्रभाव पार्ने मानिस, घटना, वा काम-कुराहरूलाई छनौट गर्न सक्दैन। व्यक्तिले कस्तो ज्ञान वा सीपहरू प्राप्त गर्छ, उसले के-कस्ता बानी-व्यहोराको विकास गर्छ त्यसलाई उसले छनौट गर्न सक्दैन। व्यक्तिको आमाबाबु र इष्टमित्र को हुन्छन्, ऊ कस्तो प्रकारको वातावरणमा हुर्कन्छ त्यसको बारेमा व्यक्तिले केही पनि बोल्न पाउँदैन; व्यक्तिको वरिपरिका मानिस, घटना, र काम-कुराहरूसँगको उसको सम्बन्ध, र तिनले उसको विकासमा कसरी प्रभाव पार्छन्, यी सबै व्यक्तिको नियन्त्रणभन्दा बाहिरका कुराहरू हुन्। त्यसो भए, कसले यी कुराहरूको निर्णय गर्छ? कसले तिनको व्यवस्थापन गर्छ? मानिसहरूसँग यस विषयमा कुनै विकल्प नहुने हुनाले, तिनीहरूले यी कुराहरू आफ्नो लागि निर्णय गर्न नसक्ने हुँदा, र अवश्य पनि तिनले स्वाभाविक रूपमै आकार नलिने हुँदा, भन्नै पर्दैन, यी मानिसहरू, घटनाहरू, र काम-कुराहरूको निर्माण सृष्टिकर्ताकै हातमा छ। जसरी सृष्टिकर्ताले हरेक व्यक्तिको जन्मका खास परिस्थितिहरूको प्रबन्ध गर्नुहुन्छ, त्यसरी नै उहाँले अवश्यै हरेक व्यक्ति हुर्कने खास परिस्थितिहरूको पनि प्रबन्ध गर्नुहुन्छ। यदि व्यक्तिको जन्मले उसको वरिपरिका मानिस, घटना, र कामकुराहरूलाई परिवर्तन गर्छ भने, त्यस व्यक्तिको हुर्काइले तिनलाई पनि अनिवार्य रूपमै प्रभाव पार्नेछ। उदाहरणका लागि, कतिपय मानिस गरिब परिवारमा जन्मन्छन्, तर धनसम्पत्तिले घेरिएर हुर्कन्छन्; अन्य मानिसहरूको जन्मले उनीहरूको सुरुदेखिको सम्पन्न परिवारमा पतन ल्याउँछ, जसले गर्दा तिनीहरू गरिब वातावरणमा हुर्कन्छन्। कसैको पनि जन्म निश्चित नियमद्वारा सञ्चालित हुँदैन, र कुनै पनि व्यक्ति हुर्कने परिस्थितिहरूमा कुनै नियम वा अपरिहार्यताहरू हुँदैनन्। यीमध्ये कुनै पनि कुराहरू व्यक्तिले कल्पना गरेर अस्तित्वमा ल्याउन सक्ने वा नियन्त्रण गर्न सक्ने कुरा होइनन्; ती त व्यक्तिको नियतिका उपजहरू हुन्, र व्यक्तिकै नियतिद्वारा निर्धारित हुन्छन्। अवश्य नै, मूल रूपमा, यी कुराहरू सृष्टिकर्ताद्वारा गरिएको हरेक व्यक्तिको नियतिको पूर्वनियोजनद्वारा निर्धारित हुन्छन्; ती कुराहरू त्यस व्यक्तिको नियतिमाथि सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकता अनि उहाँद्वारा गरिएको यसको प्रबन्धद्वारा निर्धारित हुन्छन्।
२) मानिसहरू हुर्कने विभिन्न परिस्थितिहरूले फरक-फरक भूमिकाहरू पैदा गर्छन्
व्यक्तिको जन्मका परिस्थितिहरूले आधारभूत रूपमा तिनीहरू हुर्कने वातावरण र परिस्थितिहरूलाई स्थापित गर्छन्, त्यसै गरी, व्यक्ति जुन परिस्थितिहरूमा हुर्कन्छ ती उसको जन्मका परिस्थितिहरूका उपज हुन्। यस अवधिमा, व्यक्तिले भाषा सिक्न सुरु गर्छ, र व्यक्तिको मस्तिष्कले विभिन्न नयाँ कुराहरू भेट्ने र आत्मसात् गर्ने गर्छ, जुन प्रक्रियाको अवधिमा व्यक्ति निरन्तर वृद्धि भइरहेको हुन्छ। व्यक्तिले आफ्नो कानले सुन्ने, आफ्नो आँखाले देख्ने, र आफ्नो मस्तिष्कले लिने कुराहरूले बिस्तारै उसको भित्री संसारलाई भर्छ र चलायमान बनाउँछ। व्यक्तिको सम्पर्कमा आउने मानिसहरू, घटना, र विभिन्न कुराहरू; उसले सिक्ने सामान्य चेतना, ज्ञान, र सीपहरू; अनि व्यक्तिलाई सिकाइने वा उसको मस्तिष्कमा हालिने उसलाई प्रभाव पार्ने विचार-शैलीहरूले व्यक्तिको जीवनको नियतिलाई निर्देशित गर्नेछ र प्रभाव पार्नेछ। व्यक्ति हुर्कँदै गर्दा, उसले सिक्ने भाषा र उसमा विकसित हुने विचारहरू उसको वातावरणबाट अभिन्न हुन्छन्, जसमा उसका आमाबुबा र दाजुभाइ-दिदीबहिनीहरू, साथै उसको वरिपरिका विभिन्न मानिस, घटना र कामकुराहरू समावेश हुन्छन्। त्यसैले, व्यक्ति कसरी हुर्कन्छ भन्ने कुरा ऊ जिउने वातावरणद्वारा निर्धारित हुन्छ, र यो यस अवधिमा उसको सम्पर्कमा आउने मानिस, घटना र कामकुराहरूमा निर्भर हुन्छ। व्यक्ति हुर्कने परिस्थितिहरू धेरै अघिदेखि नै पूर्वनियोजित हुने हुनाले, यस क्रममा ऊ जिउने वातावरण पनि स्वाभाविक रूपमा पूर्वनियोजित नै हुन्छ। यो उसका छनौट र प्राथमिकताहरूमा निर्भर हुँदैन, बरु सृष्टिकर्ताका योजनाहरू, सृष्टिकर्ताका सूक्ष्म प्रबन्धहरू, र व्यक्तिको जीवनको नियतिमाथिको सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतामा निर्भर हुन्छ। त्यसैले, हुर्कने क्रममा कुनै पनि व्यक्तिले भेट्ने मानिसहरू, र उसको सम्पर्कमा आउने कुराहरू, सबै स्वाभाविक रूपमा सृष्टिकर्ताका योजनाबद्ध कार्य र प्रबन्धहरूसँग जोडिएका हुन्छन्। मानिसहरू यस प्रकारका जटिल अन्तरसम्बन्धहरूलाई पहिले नै देख्न सक्दैनन्, न त तिनीहरू तिनलाई नियन्त्रण गर्न वा बुझ्न नै सक्छन्। हरेक व्यक्ति हुर्कने परिस्थितिहरूमा सबै प्रकारका कुरा र मानिस समावेश हुन्छन्—र ती ठूलो सङ्ख्यामा हुन्छन्। कुनै पनि मानव यस्तो विशाल सञ्जालको जालोको प्रबन्ध वा योजनाबद्ध गर्न सक्षम हुँदैन। सृष्टिकर्ताबाहेक कुनै पनि व्यक्ति वा कुराले सबै मानिस, घटना र कामकुराहरूको उदय, निरन्तरता र अन्त्यलाई नियन्त्रण गर्न सक्दैन, र यस्तै विशाल सञ्जालका जालोहरूले नै सृष्टिकर्ताको पूर्वनियोजनअन्तर्गत हरेक व्यक्ति कसरी हुर्कन्छ भन्ने कुरालाई आकार दिन्छन्, र तिनीहरू हुर्कने विभिन्न वातावरण निर्माण गर्छन्, साथै सृष्टिकर्ताको व्यवस्थापनको कार्यका लागि आवश्यक विभिन्न भूमिकालाई आकार दिँदै, मानिसहरूलाई आफ्ना मिसनहरू सहज रूपमा पूरा गर्नका लागि एउटा दृढ, र शक्तिशाली जग बसाल्छन्।
तेस्रो महत्त्वपूर्ण मोड: स्वतन्त्रता
व्यक्ति बाल्यकाल, किशोरावस्था पार गरेर, क्रमिक रूपमा र अपरिहार्य रूपमा परिपक्वतामा पुगेपछि, उसले लिने अर्को चरण भनेको आफ्नो जवान अवस्थाबाट अलग भएर, आफ्ना बाबुआमालाई बिदा गर्नु अनि अगाडिको बाटोलाई स्वतन्त्र वयस्कको रूपमा सामना गर्नु हो। यस विन्दुमा, वयस्कले सामना गर्नै पर्ने सबै मानिसहरू, घटना, अनि अन्य कुराहरूलाई तिनीहरूले सामना गर्नुपर्छ, तिनीहरूका अघि आफै प्रस्तुत हुँदै आउने तिनीहरूको नियतिका सबै भागहरूलाई सामना गर्नुपर्छ। व्यक्तिले पार गरेर जानैपर्ने तेस्रो समयबिन्दु यही हो।
१) स्वतन्त्र बनिसकेपछि, व्यक्तिले सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतालाई अनुभव गर्न थाल्छ
यदि व्यक्तिको जन्म र हुर्काइ व्यक्तिको नियतिको लागि जग बसाल्ने उसको जीवन यात्राको “तयारी अवधि” हो भने, व्यक्तिको स्वतन्त्रता उसको आफ्नो जीवनको नियतिसँगको उसको आत्मलापको सुरुवात हो। यदि व्यक्तिको जन्म र हुर्काइ तिनीहरूको जीवनको नियतिको लागि तिनीहरूले साँचेर राख्ने सम्पत्ति हो भने, व्यक्तिको स्वतन्त्रता उनीहरूले त्यो धन खर्चन सुरु गर्ने वा धन थप्न सुरु गर्ने समय हो। जब कुनै व्यक्ति आफ्ना आमाबाबुलाई छोडेर स्वतन्त्र बन्छ, तब उसले सामना गर्ने सामाजिक वातावरण, र उसलाई आइपर्ने सबै प्रकारका काम र करियर पूर्वनिर्धारित हुन्छन् र उसका आमाबाबुसँग यसको कुनै सम्बन्ध हुँदैन। कतिपय मानिसहरूले कलेजमा राम्रो मुख्य विषय छान्छन् र स्नातक गरेपछि उत्कृष्ट जागिर पाउँछन्; तिनीहरूले जीवनको मार्गमा उत्कृष्ट सुरुवात गर्छन् भन्न सकिन्छ। अरू कतिले धेरै फरक-फरक सीपहरू सिक्छन् र तिनमा पोख्त हुन्छन्, तैपनि तिनीहरूले आफूलाई सुहाउने जागिर वा पद कहिल्यै भेट्टाउँदैनन्, तिनीहरूले आफ्नै करियर त झनै बनाउँदैनन्; यो भन्न सकिन्छ कि यस्ता मानिसहरूको जीवनको पहिलो कदम नै बाधा-अड्चन र कठिनाइहरूले भरिएको हुन्छ, तिनीहरूको भविष्य निराशाजनक र जीवन अनिश्चित हुन्छ। अरू कतिपय लगनशीलताका साथ अध्ययनमा लागिपर्छन्, तैपनि उच्च शिक्षा प्राप्त गर्ने हरेक अवसरलाई झिनो अन्तरले गुमाउँछन्; तिनीहरूको नियति नै कहिल्यै सफलता हासिल गर्न नसक्ने देखिन्छ—यो भन्न सकिन्छ कि तिनीहरूको जीवनको मार्गका सबैभन्दा पहिलो आशाहरू धुवाँझैँ उडेर जान्छन्। अगाडिको बाटो सहज छ कि चट्टानी छ भन्ने थाहा नपाएर, तिनीहरूले पहिलो पटक मानव नियति कति अप्रत्याशित छ भनी महसुस गर्छन्, र यसरी डर र अपेक्षाको मिश्रित भावले जीवनको सामना गर्छन्। अरू कतिपय त्यति धेरै शिक्षित हुँदैनन्, तैपनि तिनीहरूले पुस्तकहरू लेख्न सक्छन्, र केही हदसम्म ख्याति कमाउँछन्। अनि अरू कतिपय त लगभग पूर्ण रूपमा निरक्षर हुन्छन्, तैपनि तिनीहरूले व्यापारमा पैसा कमाउन सक्छन् र त्यसरी तिनीहरू आफूलाई पाल्न सक्षम हुन्छन्। … व्यक्तिले कुन पेसा रोज्छ, कसरी जीविका चलाउँछ, उसले गर्ने छनौटहरू राम्रा छन् कि नराम्रा छन्—के मानिसहरूले यी कुराहरूमा कुनै छनौट गर्न पाउँछन्? के ती मानिसहरूका चाहना र निर्णयहरूमा आधारित हुन्छन्? धेरैजसो मानिसहरू थोरै काम गर्ने र धेरै कमाउने, घामपानीमा परिश्रम नगर्ने, सम्मानजनक पहिरन लगाउने, जहाँ गए पनि चम्किलो देखिने, सबैभन्दा माथि पुग्ने, र आफ्ना पुर्खाको नाम राख्ने इच्छा राख्छन्। मानिसहरूका यस्ता “सिद्ध” इच्छाहरू हुन्छन्, तर जब तिनीहरूले जीवनको मार्गमा आफ्नो पहिलो कदम चाल्छन्, तब तिनीहरूले मानव नियति कति असिद्ध छ भनी बिस्तारै देख्न थाल्छन्, र पहिलो पटक साँच्चै के महसुस गर्छन् भने, व्यक्तिले आफ्नो भविष्यका लागि साहसी योजनाहरू बनाउन र मनोमानी रूपमा सबै प्रकारका सपनाहरू पाल्न सक्ने भए पनि, आफ्ना सपनाहरू साकार पार्ने क्षमता वा शक्ति कसैसँग हुँदैन, न त आफ्नै भविष्यलाई नियन्त्रण गर्ने क्षमता नै हुन्छ। व्यक्तिका सपना र उसले सामना गर्ने वास्तविकताहरूका बीचमा सधैँ एउटा अन्तर हुन्छ; परिस्थितिहरू कहिल्यै पनि व्यक्तिले कल्पना गरेजस्तो हुन सक्दैनन्, र यस्ता वास्तविकताहरूको सामना गर्दा, मानिसहरूले कहिल्यै सन्तुष्टि वा तृप्ति पाउन सक्दैनन्। कतिपय मानिसहरू त आफ्नो जीविका र भविष्यको खातिर, र आफ्नो भाग्य परिवर्तन गर्ने खातिर, बारम्बार सबै प्रकारका उपायहरू सोच्ने प्रयास गर्छन् र हरेक सम्भावित माध्यमको खोजी गर्छन्, साथै सबै प्रकारका प्रयास र त्यागहरू गर्छन्। तर अन्त्यमा, तिनीहरूले आफ्नै कडा परिश्रमद्वारा आफ्ना सपना र चाहनाहरू साकार पार्न सके पनि, तिनीहरूले आफ्नो भाग्य कहिल्यै परिवर्तन गर्न सक्दैनन्, र तिनीहरूले जतिसुकै सङ्घर्ष गरे पनि, तिनीहरू आफ्नो नियतिभन्दा बाहिर कहिल्यै जान सक्दैनन्। तिनीहरूको क्षमता र बौद्धिकतामा भिन्नताहरू भए पनि, र तिनीहरूमा सङ्कल्प भए पनि वा नभए पनि, सबै मानिसहरू भाग्यको अगाडि समान हुन्छन्, जहाँ तिनीहरूलाई ठूलो र सानो, उच्च र नीच, सम्मानित र तुच्छ भनेर छुट्याइँदैन। व्यक्ति कुन पेसामा संलग्न हुन्छ, उसले जीविकाका लागि के गर्छ, र जीवनमा ऊसँग कति धन छ भन्ने कुरा उसका आमाबुबा, उसको प्रतिभा, वा उसको प्रयास र महत्त्वाकाङ्क्षाहरूमा निर्भर हुँदैन—यो सृष्टिकर्ताको पूर्वनियोजनमा निर्भर हुन्छ।
२) आफ्ना बाबुआमालाई छोडेर जीवन-मञ्चमा उत्सुकताका साथ आफ्नो भूमिका खेल्न सुरु गर्नु
जब कुनै व्यक्ति परिपक्वतामा पुग्छ, तब ऊ आफ्ना आमाबुबालाई छोडेर आफ्नै खुट्टामा उभिने अवस्थामा पुगेको हुन्छ। यही बेला उसले जीवनमा आफ्नो भूमिका साँच्चै खेल्न थाल्छ, र ठीक यही बेला उसको जीवनको मिसन बिस्तारै अस्पष्ट र धमिलो अवस्थाबाट स्पष्ट र प्रस्ट हुँदै जान्छ। बाहिरी रूपमा उसले आफ्ना आमाबुबासँग घनिष्ठ सम्बन्ध कायम राखे पनि, उसले खेल्ने भूमिका र उसको जीवनको मिसनको उसका आमाबुबासँग कुनै सरोकार नहुने हुनाले, सारमा ऊ बिस्तारै आत्मनिर्भर हुने क्रममा यो घनिष्ठ सम्बन्धमा अलिअलि गर्दै चिरा पर्छ। दैहिक दृष्टिकोणबाट हेर्दा, ऊ अवचेतन रूपमा आफ्ना आमाबुबामा निर्भर भइरहनबाट जोगिन सक्दैन, तर एउटा वस्तुगत तथ्यको रूपमा, जब कोही पूर्ण रूपमा हुर्किसकेको हुन्छ, तब ऊ सबै तरिकाले आफ्ना आमाबुबाबाट पूर्ण रूपमा अलग हुन्छ, र उसले ग्रहण गर्ने भूमिका ऊ आफैले स्वतन्त्र रूपमा पूरा गर्नेछ। जन्म दिने र हुर्काउनेबाहेक, व्यक्तिको जीवनमा आमाबुबाले बोक्ने जिम्मेवारी भनेको उसलाई हुर्कनका लागि बाहिरी रूपमा वातावरण प्रदान गर्नु मात्रै हो, र त्यो त्यहीँ सकिन्छ, किनभने कुनै पनि व्यक्तिको भाग्यमा सृष्टिकर्ताको पूर्वनियोजनले मात्रै प्रभाव पार्छ। कसैको भविष्य कस्तो हुनेछ भन्ने कुरा कुनै पनि व्यक्तिले नियन्त्रण गर्न सक्ने कुरा होइन; यो धेरै अघि नै पूर्वनियोजित हुन्छ, र व्यक्तिका आमाबुबाले समेत उसको भाग्य परिवर्तन गर्न सक्दैनन्। भाग्यको हकमा, सबै जना स्वतन्त्र हुन्छन्; सबैको आफ्नै भाग्य हुन्छ। त्यसैले, कसैका आमाबुबाले उसको जीवनको भाग्यलाई पटक्कै विफल पार्न सक्दैनन्, न त उसले जीवनमा खेल्ने भूमिकाको हकमा तिनीहरूले उसलाई कुनै मद्दत नै गर्न सक्छन्। व्यक्ति जुनसुकै परिवारमा जन्मन पूर्वनियोजित भए पनि, र ऊ जुनसुकै वातावरणमा हुर्के पनि, यी कुराहरू उसको जीवनको मिसन पूरा गर्नुका पूर्वसर्तहरू भन्दा बढी केही होइनन् भन्न सकिन्छ। तिनले कुनै पनि हिसाबमा व्यक्तिको जीवनको भाग्य वा उसले आफ्नो मिसन पूरा गर्ने नियतिको प्रकारलाई निर्धारण गर्दैनन्। यसर्थ, कसैका पनि आमाबुबाले उसलाई उसको जीवनको मिसन पूरा गर्न सहयोग गर्न सक्दैनन्, न त कुनै नातेदारले उसलाई जीवनमा आफ्नो भूमिका पूरा गर्न मद्दत गर्न सक्छ। व्यक्तिले आफ्नो मिसन कसरी पूरा गर्छ र उसले कस्तो प्रकारको जियाइ वातावरणमा आफ्नो भूमिका लिन्छ भन्ने कुरा पूर्ण रूपमा उसको जीवनको भाग्यमा निर्भर हुन्छ। अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा, कुनै पनि वस्तुगत परिस्थितिहरूले सृष्टिकर्ताद्वारा पूर्वनियोजित कसैको मिसनलाई प्रभाव पार्न सक्दैनन्। सबै जना आफू हुर्केको विशेष वातावरणमा परिपक्वतामा पुग्छन्; त्यसपछि, एक-एक कदम गर्दै, तिनीहरू जीवनमा आफ्नै मार्गमा हिँड्न थाल्छन् र तिनीहरूका लागि सृष्टिकर्ताद्वारा प्रबन्ध गरिएको नियति पूरा गर्छन्। स्वाभाविक र स्वचालित रूपमा, तिनीहरू मानवजातिको विशाल सागरमा प्रवेश गर्छन् र जीवनमा आफ्नो स्थान ग्रहण गर्छन्, र, सृष्टिकर्ताको पूर्वनियोजनको खातिर र उहाँको सार्वभौमिकताको खातिर, तिनीहरूले सृजित प्राणीका रूपमा आफ्ना जिम्मेवारीहरू पूरा गर्न थाल्छन्।
चौथो महत्त्वपूर्ण मोड: विवाह
व्यक्तिको उमेर बढ्दै गएपछि र ऊ परिपक्व भएपछि, ऊ आफ्ना बाबुआमा र ऊ जन्मेको र हुर्केको वातावरणबाट अझै टाढा जान्छ, अनि जीवनको दिशा खोज्न र आफ्नो बाबुआमाको भन्दा फरक शैलीमा जीवनका आफ्नै उद्देश्यहरूको खोजी गर्न थाल्छ। यो समयमा, अबउप्रान्त उसलाई उसका बाबुआमाको खाँचो हुँदैन, बरु उसलाई उसले आफ्नो जीवन बिताउन सक्ने जीवनसाथी, अर्थात् पति वा पत्नीको खाँचो हुन्छ, जोसँग उसको नियति घनिष्ठ रूपमा गाँसिएको हुन्छ। त्यसैले, स्वतन्त्रतापछिको जीवनको पहिलो घटना विवाह हो, जुन व्यक्तिले पार गर्नैपर्ने चौथो महत्त्वपूर्ण मोड हो।
१) विवाहमा व्यक्तिगत छनौटको कुनै ठाउँ हुँदैन
विवाह हरेक व्यक्तिको जीवनको एउटा प्रमुख घटना हो; यो त्यस्तो समय हो, जब व्यक्तिले साँच्चै नै विभिन्न जिम्मेवारी लिन थाल्छ, र बिस्तारै विभिन्न मिसन पूरा गर्छ। मानिसहरूले आफैले अनुभव गर्नुअघि विवाहबारे धेरै मनोकल्पना पालेका हुन्छन्, र ती सबैले अत्यन्तै सुन्दर चित्र कोर्छन्। महिलाहरू आफ्नो जीवनसाथी कुनै आकर्षक राजकुमार हुनेछ भनी कल्पना गर्छन्, र पुरुषहरू आफूले कुनै परीकथाकी राजकुमारीसँग विवाह गर्नेछु भनी कल्पना गर्छन्। यी मनोकल्पनाहरूले विवाहको कुरा आउँदा हरेक व्यक्तिसँग आफ्नै माग गरिएका मानकहरू हुन्छन् भन्ने कुरा देखाउँछन्। यस दुष्ट युगमा, सबै प्रकारका जानकारीले मानिसहरूमा विवाहबारे विभिन्न विकृत दृष्टिकोण निरन्तर रोपिदिने भए पनि, र त्यसले गर्दा मानिसहरूमा विवाहप्रति अझ धेरै माग हुने र विवाहबारे सबै प्रकारका बोझ र अनौठा मनोवृत्तिहरू विकास हुने भए पनि, विवाह गरेको जोकोहीलाई के थाहा हुन्छ भने, व्यक्तिले विवाहलाई जसरी बुझे पनि, यसबारे उसको मनोवृत्ति जेसुकै भए पनि, विवाह व्यक्तिगत छनौटको विषय होइन।
व्यक्तिले जीवनमा धेरै मानिसलाई भेट्नेछ, तर अन्ततः विवाहमा उसको जीवनसाथी को हुनेछ भन्ने कुरा कसैलाई पनि थाहा हुँदैन। विवाहको विषयमा हरेकका आफ्नै दृष्टिकोण र विचारहरू भए पनि, अन्तमा साँच्चै नै आफ्नो अर्को जीवनसाथी को बन्नेछ भनी कसैले पनि पहिले नै देख्न सक्दैन, र यस मामलामा मानिसहरूको आफ्नो कुनै नियन्त्रण हुँदैन। आफूलाई मन पर्ने व्यक्तिलाई भेटेपछि, तिमी उसलाई पछ्याउन सक्छौ; तर उसलाई तिमीप्रति रुचि छ कि छैन, र ऊ तिम्रो जीवनसाथी बन्छ कि बन्दैन भन्ने कुराको निर्णय तिमीले गर्ने होइन। तिमीलाई मन पर्ने व्यक्ति नै तिमीले जीवन बिताउने व्यक्ति हुन्छ भन्ने छैन। बरु, यस्तो हुन सक्छ कि, तिमीले थाहै नपाई, तिमीले कहिल्यै अपेक्षा नगरेको व्यक्ति तिम्रो जीवनमा प्रवेश गर्छ र तिम्रो जीवनसाथी बन्छ, तिम्रो नियतिको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण भाग, तिम्रो अर्को आधा भाग बन्छ, जसको नियति तिम्रो नियतिसँग अभिन्न रूपमा बाँधिएको हुन्छ। त्यसैले, संसारमा अनगिन्ती विवाह भए पनि, हरेक विवाह फरक हुन्छ: कतिपय निराशाजनक हुन्छन्, कतिपय आनन्ददायी हुन्छन्; कतिपय पूर्व र पश्चिमसम्म फैलिन्छन्, कतिपय उत्तर र दक्षिणसम्म; कतिपय आदर्श जोडी हुन्छन्, कतिपय समान सामाजिक स्तरका हुन्छन्; कतिपय परमानन्दले भरिएका हुन्छन्, कतिपय त्रासदीले भरिएका हुन्छन्; कतिपयले अरूको प्रशंसा र डाहा जगाउँछन्, कतिपयले मानिसहरूलाई अलमल्लमा पार्छन् र तिरस्कार जगाउँछन्; कतिपय खुसीले भरिएका हुन्छन्, कतिपयले अनन्त आँसु र निराशा ल्याउँछन्...। यी असङ्ख्य प्रकारका विवाहहरूमा, मानिसहरू विवाहप्रति बफादारी र अनन्त, अटल प्रतिबद्धता देखाउँछन्; तिनीहरू ठूलो वास्ता, दृढ लगाव, र आफ्नो जीवनसाथीको साथमा रहिरहने प्रतिबद्धता देखाउँछन्; तिनीहरू असहायपन र अबोध देखाउँछन्; तिनीहरू विश्वासघात र शत्रुता समेत देखाउँछन्। विवाहले खुसी ल्याए पनि वा पीडा ल्याए पनि, विवाहमा सृष्टिकर्ताद्वारा पूर्वनियोजित हरेकको मिसन परिवर्तन हुँदैन—यो मिसन सबैले पूरा गर्नैपर्ने कुरा हो। अनि हरेक विवाहको पछाडि रहेको हरेक व्यक्तिको नियति पनि परिवर्तन हुँदैन; यो सृष्टिकर्ताद्वारा धेरै अघि नै पूर्वनियोजित हुन्छ।
२) विवाह दुवै पक्षका नियतिबाट पैदा हुन्छ
विवाह व्यक्तिको जीवनको एउटा महत्त्वपूर्ण मोड हो। यो व्यक्तिको जीवनको नियतिको नतिजास्वरूप आउँछ, र यो नियतिको एउटा महत्त्वपूर्ण भाग हो। यो कसैको व्यक्तिगत इच्छा वा रुचिमा स्थापित हुँदैन, र यो कुनै पनि बाहिरी तत्त्वहरूद्वारा प्रभावित हुँदैन, बरु यो पूर्णतया दुवै मानिसहरूको नियतिद्वारा, लोग्ने-स्वास्नी दुवैको नियतिसम्बन्धी सृष्टिकर्ताका पूर्वनियोजन र बन्दोबस्तहरूद्वारा निर्धारित हुन्छ। बाहिरी रूपमा हेर्दा, मानिसहरूले प्रजनन गर्न सकून् भनेर विवाह अस्तित्वमा छ, तर वास्तवमा विवाह भनेको व्यक्तिको मिसन पूरा गर्ने एउटा समारोहबाहेक केही होइन। विवाहमा, मानिसहरूले खेल्ने भूमिका अर्को पुस्तालाई हुर्काउने मात्रै होइन; तिनीहरू विवाहलाई कायम राख्न मद्दत गर्ने सबै भूमिका, साथै आफूले पूरा गर्नुपर्ने तदनुरूपका मिसनहरू वहन गर्छन्। व्यक्तिको जन्मले उसको वरिपरिका मानिस, घटना र कामकुराहरूमा हुने परिवर्तनहरूलाई प्रभाव पार्ने हुनाले, व्यक्तिको विवाहले पनि अनिवार्य रूपमा यी कुराहरूलाई प्रभाव पार्छ, र यसले तिनमा सबै प्रकारका रूपान्तरणहरू अझ बढी ल्याउनेछ।
जब कुनै व्यक्ति स्वतन्त्र बन्छ, तब ऊ जीवनको मार्गमा हिँड्न सुरु गर्छ, जसले उसलाई उसको विवाहसँग सम्बन्धित मानिस, घटना, र कामकुराहरूतर्फ चरणबद्ध रूपमा डोर्याउँछ। साथसाथै, उसको भविष्यको विवाहको जोडी तिनै मानिस, घटना, र कामकुराहरूतर्फ चरणबद्ध रूपमा अघि बढिरहेको हुन्छ। सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतामा, दुई असम्बन्धित मानिस—तिनीहरूको एकआपससँग सम्बन्धित नियतिका कारण—क्रमिक रूपमा एउटै विवाहमा प्रवेश गर्छन् र आश्चर्यजनक रूपमा एउटै परिवार: “एउटै नाउका दुई सहयात्री” बन्छन्। त्यसैले, जब कुनै व्यक्ति विवाहमा प्रवेश गर्छ, तब उसको जीवनको मार्गले उसको जीवनसाथीलाई प्रभावित गर्छ र समावेश गर्छ, जबकी उसको जीवनसाथीको जीवनको मार्गले उसको आफ्नै जीवनको नियतिलाई प्रभाव पार्छ र समावेश गर्छ। अर्को शब्दमा भन्दा, मानिसहरूको नियति अन्तर्सम्बन्धित हुन्छन्, र कसैले पनि अरूबाट पूर्ण रूपमा स्वतन्त्र रहेर आफ्नो जीवनको मिसन पूरा गर्न वा आफ्नो भूमिका निर्वाह गर्न सक्दैन। व्यक्तिको जन्मले सम्बन्धहरूको ठूलो जालोलाई प्रभाव पार्छ; हुर्काइ-बढाइमा पनि सम्बन्धहरूको जटिल जालो संलग्न हुन्छ; अनि त्यसरी नै, विवाह मानव सम्बन्धहरूको विशाल र जटिल जालोभित्र अनिवार्य रूपमै अस्तित्वमा रहन्छ र त्यसैमा यसलाई कायम राखिन्छ, जसमा त्यस जालोको हरेक सदस्य संलग्न हुन्छ र त्यसले यसमा संलग्न हरेक व्यक्तिको नियतिलाई प्रभाव पार्छ। विवाह व्यक्तिको परिवार, तिनीहरू हुर्केका परिवेश, तिनीहरूको रूप, उमेर, क्षमता, प्रतिभा, वा अन्य कुनै पनि तत्त्वहरूको उपज होइन; बरु, यो त साझा मिसन र सम्बन्धित नियतिको उपज हो। सृष्टिकर्ताले योजनाबद्ध र बन्दोबस्त गर्नुभएको मानव नियतिभित्र उत्पन्न भएको विवाहको स्रोत यही हो।
पाँचौं महत्त्वपूर्ण मोड: सन्तान
विवाह गरिसकेपछि, व्यक्तिले अर्को पुस्ताको सन्तान हुर्काउन सुरु गर्छ। आफूले कति जना र कस्ता बालबच्चा जन्माउने भन्ने बारेमा व्यक्तिले कुनै निर्णय गर्न सक्दैन; यो पनि सृष्टिकर्ताले पूर्वनिर्धारित गर्नुभएको व्यक्तिको नियतिद्वारा नै निर्धारित हुन्छ। व्यक्तिले पार गरेर जानैपर्ने पाँचौं महत्त्वपूर्ण मोड यही हो।
यदि कुनै व्यक्ति कसैको सन्तान हुने भूमिका पूरा गर्नका लागि जन्मन्छ भने, उसले अभिभावक हुने भूमिका पूरा गर्न अर्को पुस्तालाई हुर्काउँछ। भूमिकामा हुने यो परिवर्तनले व्यक्तिलाई फरक-फरक दृष्टिकोणबाट जीवनका फरक-फरक चरणहरूलाई अनुभव गर्न अनुमति दिन्छ। यसले उसलाई फरक-फरक प्रकारका जीवन अनुभव पनि प्रदान गर्छ, जसमार्फत उसले प्रत्यक्ष रूपमा सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकता जान्न पुग्छ, जुन सधैँ उही तरिकाले अभ्यास गरिन्छ, र जसमार्फत उसले सृष्टिकर्ताका पूर्वनिर्धारणहरूलाई कसैले पनि नाघ्न वा परिवर्तन गर्न सक्दैन भन्ने तथ्य अनुभव गर्छ।
१) आफ्नो सन्तान के बन्छ भन्ने कुरालाई कसैले पनि नियन्त्रण गर्न सक्दैन
जन्म, हुर्काइ-बढाइ, विवाह सबैले फरक-फरक हदमा विभिन्न प्रकारका निराशाहरू ल्याउँछन्। कतिपय मानिसहरू आफ्ना परिवार वा आफ्नो शारीरिक रूपप्रति असन्तुष्ट हुन्छन्; कतिले आफ्ना बाबुआमालाई मन पराउँदैनन्; कति आफू हुर्केको वातावरणको बारेमा बेखुसी हुन्छन् र गुनासो गर्छन्। अनि धेरैजसो मानिसहरूका लागि, यी सबै निराशाहरूमध्ये विवाह सबैभन्दा बढी असन्तुष्टिपूर्ण हुन्छ। आफ्नो जन्म, हुर्काइ, वा विवाहबारे व्यक्ति जति नै असन्तुष्ट भए पनि, यी कुराहरू अनुभव गरेका सबैलाई तिनीहरू कहाँ र कहिले जन्मन्छन्, तिनीहरूको रूप कस्तो हुन्छ, तिनीहरूका आमाबाबु को हुन्छन्, र तिनीहरूको पति वा पत्नी को हुन्छन् भन्ने कुरा कसैले पनि छनौट गर्न सक्दैन, बरु तिनीहरू त स्वर्गको इच्छा स्वीकार गर्न मात्र सक्छन् भन्ने थाहा हुन्छ। तैपनि जब मानिसहरूले अर्को पुस्तालाई हुर्काउने समय आउँछ, तब तिनीहरू आफ्ना सन्तानले आफ्नै जीवनको अघिल्लो भागमा आफूले भोगेका निराशाहरू सबैलाई पूर्ति गर्नेछन् भन्ने आशा गर्दै, आफ्नो जीवनको पहिलो भागमा आफूले पूरा गर्न नसकेका सबै चाहना आफ्ना सन्तानलाई सुम्पिन्छन्। त्यसकारण, मानिसहरू आफ्ना छोराछोरीका बारेमा अनेक किसिमका कल्पनाहरू गर्छन्: तिनीहरूका छोरीहरू अत्यन्तै सुन्दर हुनेछन्, तिनीहरूका छोरा आकर्षक भलाद्मी बन्नेछन्; तिनीहरूका छोरीहरू सभ्य र प्रतिभावान् बन्नेछन् र तिनीहरूका छोराहरू उत्कृष्ट विद्यार्थी र उत्कृष्ट खेलाडी बन्नेछन्; तिनीहरूका छोरीहरू विनम्र, चरित्रवान्, र समझदार बन्नेछन्, अनि तिनीहरूका छोराहरू बुद्धिमानी, सक्षम, र संवेदनशील बन्नेछन्। तिनीहरूले आफ्ना सन्तान, चाहे तिनीहरू छोरी हुन् वा छोरा, तिनीहरूले आफूभन्दा ठूलालाई आदर गर्नेछन्, आफ्ना बाबुआमाको वास्ता गर्नेछन्, हरेकले तिनीहरूलाई माया र तारिफ गर्नेछन् भन्ने आशा गरेका हुन्छन्…। यस विन्दुमा, जीवन सम्बन्धी तिनीहरूको आशा ताजा बन्छ, अनि मानिसहरूको हृदयमा नयाँ जोसको दियो बल्छ। मानिसहरूलाई थाहा छ, तिनीहरू यस जीवनमा क्षमताविहीन छन् र कुनै काम लागेका छैनन्, भीडभन्दा अलग देखिनका लागि तिनीहरूसँग अर्को मौका वा अर्को आशा हुनेछैन, र तिनीहरूसँग आफ्नो नियति स्वीकार गर्नुबाहेक कुनै विकल्प नै छैन। अनि त्यसैले तिनीहरू आफ्ना सबै आशा, आफ्ना पूरा नभएका चाहना र आकाङ्क्षाहरू अर्को पुस्तालाई सुम्पन्छन्, र आफ्ना सन्तानले आफ्ना सपनाहरू पूरा गर्न अनि आफ्ना चाहनाहरू साकार पार्न आफूलाई सहयोग गर्न सक्ने आशा गर्छन्; तिनीहरू आफ्ना छोराछोरीहरूले परिवारको नामलाई महिमित पार्ने, विशिष्ट हैसियत पाउने, अथवा धनी वा प्रसिद्ध बन्ने आशा गर्छन्। छोटकरीमा भन्नुपर्दा, तिनीहरू आफ्ना छोराछोरी उच्च शिखरमा पुगेको हेर्न चाहन्छन्। मानिसहरूका योजना र कल्पनाहरू पूर्ण छन्; के तिनीहरूलाई आफूले जन्माउने सन्तानहरूको सङ्ख्या, आफ्ना छोराछोरीको रूप, क्षमता, इत्यादि आफूले निर्णय गर्ने कुरा होइनन्, अनि आफ्ना सन्तानको नियति आफ्नो हातमा त झनै छैन भन्ने कुरा थाहा छैन र? मानिसहरू आफ्नै नियतिका मालिक होइनन्, तैपनि तिनीहरू युवा पुस्ताको नियति परिवर्तन गर्ने आशा गर्छन्; तिनीहरू आफ्नै नियतिबाट उम्कन असमर्थ छन्, तैपनि तिनीहरू आफ्ना छोराछोरीहरूको नियति हेरफेर गर्ने प्रयास गर्छन्। के तिनीहरू आफूलाई बढ्ता आँकिरहेका छैनन् र? के यो मानवीय मूर्खता र अज्ञानता होइन र? मानिसहरू आफ्ना सन्तानका लागि ठूला कष्ट उठाउँछन्, तर आखिरमा, व्यक्तिका कति सन्ततिहरू हुनेछन् र तिनीहरू कस्ता हुनेछन् भन्ने कुरा मानिसहरूका योजना र चाहनाहरूले निर्धारण गर्दैनन्। कतिपय मानिसहरूसँग सुक्को हुँदैन तैपनि धेरै जना सन्तान जन्माउँछन्; कतिपय मानिसहरू धनी हुन्छन् तैपनि एउटै बच्चा जन्माएका हुँदैनन्। कतिले छोरी चाहन्छन् तर त्यो इच्छा पूरा हुँदैन; कति जना छोरा चाहन्छन् तर छोरा जन्माउन सक्दैनन्। कतिका लागि छोराछोरी आशीर्वाद हुन्; अरूका लागि, ती श्राप हुन्। कतिपय दम्पतीहरू बुद्धिमान हुन्छन्, तैपनि सुस्त मस्तिष्क भएको बच्चा जन्माउँछन्; कतिपय आमाबाबु मेहनती र इमानदार हुन्छन्, तैपनि तिनीहरूले हुर्काउने सन्तान अल्छी हुन्छन्। कतिपय बाबुआमा दयालु र सीधा हुन्छन् तर तिनीहरूका छोराछोरी कुटिल र बदमास हुन्छन्। कतिपय बाबुआमाको मस्तिष्क र शरीर तन्दुरुस्त हुन्छ तर तिनीहरूले अपाङ्ग सन्तान जन्माउँछन्। कतिपय बाबुआमा साधारण र असफल हुन्छन्, तर तिनीहरूका छोराछोरीले ठूला-ठूला कुराहरू हासिल गर्छन्। कतिपय बाबुआमा न्यून प्रतिष्ठाका हुन्छन् तर तिनीहरूका छोराछोरीले उच्च प्रतिष्ठा प्राप्त गर्छन्। …
२) अर्को पुस्ताका सन्तान हुर्काइसकेपछि, मानिसहरूले नियति सम्बन्धी नयाँ बुझाइ प्राप्त गर्छन्
विवाह-बन्धनमा प्रवेश गर्ने धेरैजसो मानिसहरूले प्रायजसो तीस वर्षको हाराहारीमा विवाह गर्छन्, जुन जीवनको त्यो समय हो जुन बेला व्यक्तिले मानव नियतिको बारेमा कुनै बुझाइ प्राप्त गरेको हुँदैन। तर जब मानिसहरूले सन्तान हुर्काउन थाल्छन्, र तिनीहरूका सन्तान हुर्कन्छन्, तब तिनीहरूले नयाँ पुस्ताले पनि अघिल्लो पुस्ताकै जीवन र सबै अनुभवहरूलाई दोहोर्याएको देख्छन्, अनि तिनीहरूले नयाँ पुस्ताको जीवनमा तिनीहरूकै आफ्नो विगत प्रतिबिम्बित भएको देख्दा, नयाँ पुस्ताले हिँड्ने मार्ग पनि तिनीहरूको आफ्नो मार्गजस्तै योजना र छनौट गर्न नसकिने किसिमको रहेछ भन्ने महसुस गर्छन्। यो तथ्यलाई सामना गरेपछि, हरेक व्यक्तिको नियति पूर्वनिर्धारित हुन्छ भन्ने कुरालाई स्वीकार गर्नुबाहेक तिनीहरूसँग केही विकल्प हुँदैन, अनि तिनीहरूले महसुस समेत नगरीकन तिनीहरूका आफ्नै इच्छाहरूलाई बिस्तारै पन्छ्याउन थाल्छन्, अनि तिनीहरूको हृदयमा भएका लालसाहरू फुट्दै मरेर जान्छन्…। आधारभूत रूपमा जीवनका महत्त्वपूर्ण विन्दुहरूलाई पार गरिसकेपछि, यो अवधिमा मानिसहरूले जीवनको बारेमा नयाँ बुझाइ हासिल गरेका हुन्छन्, नयाँ मनोवृत्ति धारण गरेका हुन्छन्। यस उमेरको व्यक्तिले भविष्यबाट के अपेक्षा गर्न सक्छ र उनीहरूले अपेक्षा गर्नको लागि उनीहरूसँग के नै आशा हुन्छ र? पचास वर्षकी कुन महिलाले अझै आकर्षक राजकुमारको सपना देखिरहेकी हुन्छे र? पचास वर्षको कुन पुरुषले अझै आफ्नी हिउँजस्तै गोरीको खोजी गरिरहेको हुन्छ र? आधा उमेरकी कुन महिलाले अझै कुरूप हाँसबाट सुन्दर चखेवीमा परिवर्तन हुने आशा गरिरहेकी हुन्छे र? के धेरैजसो वृद्ध पुरुषहरूमा जवान पुरुषहरूको जस्तै जीवन सम्बन्धी जोस हुन्छ र? समग्रमा भन्दा, चाहे पुरुष होस् वा स्त्री, यो उमेरको कुनै पनि व्यक्तिमा विवाह, परिवार, र सन्तानप्रति तुलनात्मक रूपमा तर्कसंगत, व्यवहारिक मनोवृत्ति हुने सम्भावना बढी हुन्छ। त्यस्तो व्यक्तिसँग आधारभूत रूपमा कुनै विकल्प बाँकी हुँदैन, नियतिलाई चुनौती दिने कुनै हठ हुँदैन। मानव अनुभवको हकमा भन्दा, जब व्यक्ति यो उमेरमा पुग्छ, उसले स्वाभाविक रूपमै निश्चित मनोवृत्ति विकास गर्छ: “व्यक्तिले नियतिलाई स्वीकार गर्नैपर्छ; आफ्ना छोराछोरीको पनि आ-आफ्नै नियति हुन्छ; मानव नियति स्वर्गले तोकेको हुन्छ।” यो संसारका सबै घटना, हैरानी, र कठिनाइहरूलाई सामना गरिसकेपछि पनि सत्यतालाई नबुझ्ने मानिसहरूले मानव जीवन सम्बन्धी तिनीहरूका अन्तर्दृष्टिलाई यी चार शब्दमा सारांशित गर्नेछन्: “नियति भनेको यही हो!” यो वाक्यले मानव नियति सम्बन्धी सांसारिक मानिसहरूको बुझाइ र तिनीहरूले निकालेको निष्कर्षलाई संक्षिप्त गर्ने भए तापनि, र यसले मानवजातिको विवशतालाई व्यक्त गर्ने र यसलाई वास्तविक र सही भनेर व्याख्या गर्न सकिने भए तापनि, यो सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकताको बुझाइभन्दा निकै टाढाको कुरा हो, र यो सृष्टिकर्ताको अख्तियारको ज्ञानको विकल्प हुँदै होइन।
३) नियतिमा विश्वास गर्नु सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकताको ज्ञानको विकल्प होइन
धेरै वर्षसम्म परमेश्वरलाई पछ्याइसकेपछि, नियतिसम्बन्धी तिमीहरूको ज्ञान र सांसारिक मानिसहरूको ज्ञानको बीचमा कुनै आधारभूत भिन्नता छ? के तिमीहरूले सृष्टिकर्ताको पूर्वनिर्धारित गन्तव्यलाई साँच्चै बुझेका र सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतालाई साँच्चै चिनेका छौ? कतिपय मानिसहरूसँग “नियति भनेकै त्यही हो” भन्ने वाक्यको बारेमा उल्लेखनीय, गहन बुझाइ हुन्छ, तैपनि तिनीहरूले परमेश्वरको सार्वभौमिकतामा अलिकति पनि विश्वास गर्दैनन्; परमेश्वरले नै मानव नियतिलाई बन्दोबस्त र योजनाबद्ध गर्नुहुन्छ भन्नेमा तिनीहरू विश्वास गर्दैनन्, र तिनीहरू परमेश्वरको सार्वभौमिकतामा समर्पित हुन अनिच्छुक हुन्छन्। त्यस्ता मानिसहरूसित छालहरूसँगै यताउता हुत्तिँदै र बहावसँगै बहँदै समुद्रमा तैरिएझैँ, निष्क्रिय रूपले प्रतीक्षा गर्दै आफैलाई नियतिको हातमा समर्पित गर्नेबाहेक अन्य विकल्प हुँदैन। तैपनि तिनीहरू मानव नियति परमेश्वरको सार्वभौमिकताको अधीनमा छ भनी स्वीकार गर्दैनन्; तिनीहरूले आफै परमेश्वरको सार्वभौमिकता जान्न पहल गरेर परमेश्वरको अख्तियारको ज्ञान हासिल गर्न, परमेश्वरको योजनाबद्ध कार्य र बन्दोबस्तमा समर्पित हुन, नियतिको प्रतिरोध गर्न छोड्न, र परमेश्वरको हेरचाह, सुरक्षा र मार्गनिर्देशनमा जिउन सक्दैनन्। अर्को शब्दमा भन्दा, नियतिलाई स्वीकार गर्नु र सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतामा समर्पित हुनु एउटै कुरा होइन; व्यक्तिले नियतिमा विश्वास गर्छ भन्दैमा उसले सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतालाई स्वीकार्छ, चिन्छ, र जान्दछ भन्ने हुँदैन; नियतिमा विश्वास गर्नु भनेको यसको सत्यता र यसको सतही प्रकटीकरणलाई पहिचान गर्नु मात्रै हो। यो कुरा सृष्टिकर्ताले मानवजातिको नियतिमाथि कसरी शासन गर्नुहुन्छ भन्ने कुरा जान्नुभन्दा फरक छ, सृष्टिकर्ता यावत् थोकको नियतिमाथिको प्रभुत्वको स्रोत हुनुहुन्छ भन्ने कुरा पहिचान गर्नुभन्दा फरक छ, र अवश्य नै मानवजातिको नियतिसम्बन्धी सृष्टिकर्ताको योजनाबद्ध कार्य र बन्दोबस्तमा समर्पित हुनुभन्दा कोसौँ टाढा छ। मानौँ कुनै व्यक्तिले नियतिमा मात्रै विश्वास गर्छ, र ऊसँग त्यसबारे गहन बोधसमेत छ, तर ऊ यसरी मानवजातिको नियतिमाथिको सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकता जान्न, मान्न, त्यसमा समर्पित हुन, वा त्यो स्वीकार गर्न सक्दैन। त्यस्तो अवस्थामा, उसको जीवन त्रासदी हुनेछ; ऊ अझै पनि यो जीवन व्यर्थमा जिउनेछ—त्यो सबै बेकार हुनेछ। ऊ सृष्टिकर्ताको प्रभुत्वमा आफूलाई समर्पण गर्न, शब्दको सच्चा अर्थमा सृजित मानव बन्न, अनि सृष्टिकर्ताको मान्यता प्राप्त गर्न असमर्थ रहिरहनेछ। सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकता साँचो रूपमा जान्ने र अनुभव गर्ने व्यक्ति सकारात्मक स्थितिमा हुनुपर्छ, नकारात्मक वा लत्तो छाड्ने स्थितिमा हुनु हुँदैन। बरु, सबै कुरा भाग्यमा लेखिएको हुन्छ भनेर उसले मान्दै गर्दा, उसको हृदयमा जीवन र नियतिको सही परिभाषा पनि हुन्छ: मानिसको सम्पूर्ण जीवन सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकताको अधीनमा हुन्छ। जब उसले आफू हिँडेको बाटोलाई फर्केर हेर्छ, जब उसले आफ्नो जीवनको हरेक चरणलाई सम्झन्छ, तब उसले आफ्नो यात्रा कठिन भए पनि वा सहज भए पनि—हरेक चरणमा—परमेश्वरले नै उसलाई मार्गनिर्देशन र उसका लागि प्रबन्ध गरिरहनुभएको थियो, उसले आफूलाई थाहै नपाई आजसम्म अगुवाइ गर्ने परमेश्वरको सूक्ष्म योजना, साथै उहाँको ध्यानपूर्ण प्रबन्ध नै थियो, जहाँ उसले सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकता र उहाँको मुक्ति स्वीकार गर्न सक्छ भन्ने कुरा बुझ्छ। यो व्यक्तिको जीवनको सबैभन्दा ठूलो आशिष् हो! यदि नियतिप्रति व्यक्तिको मनोवृत्ति नकारात्मक छ भने, ऊ परमेश्वरले उसका लागि बन्दोबस्त गर्नुभएका सबै कुराहरूको प्रतिरोध गरिरहेको छ र उसमा समर्पित मनोवृत्ति छैन भन्ने प्रमाणित गर्छ। यदि मानव नियतिमाथि परमेश्वरको सार्वभौमिकताप्रति कुनै व्यक्तिको मनोवृत्ति सकारात्मक छ भने, जब उसले आफूले हिँडेको मार्गलाई फर्केर हेर्छ, जब उसले परमेश्वरको सार्वभौमिकता साँच्चै अनुभव गर्छ, तब उसले परमेश्वरले बन्दोबस्त गरेका सबै कुरामा समर्पित हुने झन् सच्चा रूपमा इच्छा गर्नेछ, र ऊसँग परमेश्वरलाई आफ्नो नियति योजनाबद्ध गर्न दिन, परमेश्वरविरुद्ध विद्रोह गर्न छाड्न थप सङ्कल्प र आस्था हुनेछ। किनकि उसले के देख्छ भने जब मानिसहरूले भाग्य के हो भनेर जान्दैनन् वा परमेश्वरको सार्वभौमिकतालाई बुझ्दैनन्, तिनीहरू आफूखुसी सङ्घर्ष गरिरहेका र कुहिरोभित्र ठक्कर खाँदै अघि बढिरहेका हुन्छन्, र त्यो यात्रा अत्यन्तै कठिन हुन्छ, र यसले हृदयलाई ज्यादै चोट दिन्छ। त्यसकारण, जब मानिसहरूले मानवको भाग्यमाथि परमेश्वर सार्वभौम हुनुहुन्छ भनेर थाहा पाउँछन्, तब चलाख मानिसहरू भाग्यविरुद्ध सङ्घर्ष गरिरहनु र आफ्ना तथाकथित जीवन लक्ष्यहरू आफ्नै तरिकाले पछ्याइरहनुभन्दा बरु परमेश्वरको सार्वभौमिकता थाहा पाउन र त्यसलाई स्वीकार गर्न, अनि “आफ्नै दुई हातद्वारा सुन्दर जीवन निर्माण गर्ने प्रयास गर्दाका” पीडादायी दिनहरूलाई बिदा गर्न रोज्छन्। जब कुनै व्यक्ति परमेश्वरविहीन हुन्छ, जब उसले उहाँलाई देख्न सक्दैन, जब उसले परमेश्वरको सार्वभौमिकतालाई साँचो र स्पष्ट रूपमा जान्न सक्दैन, तब हरेक दिन अर्थहीन, मूल्यहीन र अवर्णनीय रूपमा पीडादायी हुन्छ। कुनै व्यक्ति जहाँ भए पनि, र उसको जागिर जे भए पनि, उसका जीवन धान्ने उपायहरू र उसले पछ्याउने लक्ष्यहरूले उसलाई अनन्त मनोव्यथा र बिर्सन गाह्रो पीडाबाहेक केही दिँदैनन्, जुन उसले फर्केर हेर्नै नसक्ने अनुभवहरू हुन्। सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतालाई स्विकारेर, उहाँका योजनाबद्ध कार्य र बन्दोबस्तहरूप्रति समर्पित भएर, अनि साँचो मानव जीवनको प्राप्तिलाई पछ्याएर मात्रै, व्यक्ति क्रमिक रूपमा सबै मनोव्यथा र पीडाबाट उम्कन सक्छ, र उसले बिस्तारै आफूलाई मानव जीवनका सबै खोक्रोपनबाट मुक्त गर्न सक्छ।
४) सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतामा समर्पित हुनेहरूले मात्रै साँचो स्वतन्त्रता प्राप्त गर्न सक्छन्
मानिसलाई परमेश्वरका योजनाबद्ध कार्यहरू र परमेश्वरको सार्वभौमिकता थाहा नहुने हुनाले, ऊ सधैँ अवज्ञाकारी मनस्थिति र विद्रोही मनोवृत्तिका साथ नियतिको सामना गर्छ, र ऊ सधैँ परमेश्वरको अख्तियार र सार्वभौमिकता साथै नियतिमा रहेका कुराहरूबाट मुक्त हुन चाहन्छ, र आफ्ना वर्तमान परिस्थितिहरू परिवर्तन गर्ने र आफ्नो नियति बदल्ने व्यर्थको आशा गर्छ। तर ऊ कहिल्यै सफल हुन सक्दैन र ऊ हर मोडमा पछारिन्छ। उसको आत्माको गहिराइमा हुने यस सङ्घर्षले उसलाई पीडा दिन्छ, र यो पीडा उसको हड्डीमै खोपिन्छ, र साथसाथै उसलाई आफ्नो जीवन खेर फाल्ने तुल्याउँछ। यो पीडाको कारण के हो त? के यसको कारण परमेश्वरको सार्वभौमिकता हो, वा खराब नियति हुनु हो? अवश्य नै, दुवै सत्य होइनन्। अन्तिम विश्लेषणमा, मानिसले लिने मार्गहरू र उसले आफ्नो जीवन जिउन रोज्ने तरिकाहरूका कारण यस्तो हुन्छ। कतिपय मानिसले यी कुराहरू अनुभव नगरेका हुन सक्छन्। तर जब तँ मानव नियतिमाथि परमेश्वरले सार्वभौमिकता राख्नुहुन्छ भनेर साँच्चै जान्दछस् र मान्छस्, जब तँ परमेश्वरले सार्वभौमिकता राख्ने र तेरो लागि प्रबन्ध गर्ने सबै कुरा तेरो लागि अत्यन्तै फाइदाजनक र सुरक्षात्मक छ भनी साँच्चै बुझ्छस्, तब तैँले आफ्नो पीडा बिस्तारै हल्का भएको अनुभव गर्नेछस्, र तेरो सम्पूर्ण सत्त्व बिस्तारै सहज, स्वतन्त्र र आजाद बन्नेछ। अधिकांश मानिसको स्थितिलाई हेर्दा, तिनीहरूले व्यक्तिपरक स्तरमा पहिले जसरी नै जिउन नचाहे पनि र आफ्नो पीडाबाट मुक्ति पाउन चाहे पनि, वस्तुगत रूपमा तिनीहरू मानव नियतिमाथिको सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकताको व्यावहारिक मूल्य र अर्थ साँचो रूपमा स्वीकार गर्न सक्दैनन्; वस्तुगत रूपमा, तिनीहरू सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतालाई साँच्चै पहिचान गर्न र त्यसमा समर्पित हुन सक्दैनन्, र सृष्टिकर्ताका योजनाबद्ध कार्य र बन्दोबस्तहरू कसरी खोज्ने र स्वीकार गर्ने भन्ने त तिनीहरूलाई झनै थाहा हुँदैन। त्यसकारण, यदि मानिस सृष्टिकर्ताले उसको नियति र उसका सबै कुरामाथि सार्वभौमिकता राख्नुहुन्छ भन्ने तथ्य साँच्चै जान्न सक्दैन, र ऊ सृष्टिकर्ताको प्रभुत्वअन्तर्गत साँच्चै समर्पित हुन सक्दैन भने, उसलाई मानिसको नियति आफ्नै हातमा हुन्छ भन्ने विचारद्वारा निर्देशित नहुन र नबाँधिन अत्यन्तै गाह्रो हुनेछ, र उसलाई नियति र सृष्टिकर्ताको अख्तियारविरुद्धको उसको तीव्र सङ्घर्षले ल्याएको पीडाबाट मुक्त हुन अत्यन्तै गाह्रो हुनेछ—अवश्य नै, उसलाई साँच्चै आजाद र स्वतन्त्र हुन, परमेश्वरलाई आराधना गर्ने जन बन्न पनि अत्यन्तै गाह्रो हुनेछ। यो स्थितिबाट आफूलाई उम्काउने सबैभन्दा सरल तरिका भनेको जीवन जिउने आफ्नो पुरानो तरिकालाई बिदा गर्नु हो; आफ्नो जीवनका पहिलेका लक्ष्यहरूलाई बिदा गर्नु हो; आफ्नो पहिलेको जिउने तरिका, जीवनसम्बन्धी दृष्टिकोण, पछ्याइ, चाहना, र आकाङ्क्षाहरूलाई सारांशीकृत र चिरफार गर्नु हो; त्यसपछि तिनलाई मानिसप्रति परमेश्वरका अभिप्राय र मागहरूसँग तुलना गरेर तीमध्ये कुनै परमेश्वरका अभिप्रायहरूसँग मिल्दो छन् कि छैनन्, तीमध्ये कुनै परमेश्वरका मागहरू अनुरूप छन् कि छैनन्, तीमध्ये कुनैले जीवनको सही मूल्य प्रदान गर्छन् कि गर्दैनन्, व्यक्तिलाई सत्यता झन्-झन् बढी बुझ्न अगुवाइ गर्छन् कि गर्दैनन्, र व्यक्तिलाई मानवतासहित र मानवजातिको स्वरूपमा जिउन मद्दत गर्छन् कि गर्दैनन् भनेर हेर्नु हो। जब तैँले मानिसहरूले जीवनमा पछ्याउने विभिन्न लक्ष्यहरू र तिनीहरूका विभिन्न जिउने तरिकाहरूलाई बारम्बार अनुसन्धान र होसियारीपूर्वक चिरफार गर्छस्, तब तैँले तीमध्ये एउटै पनि मानवजातिलाई सृष्टि गर्दा सृष्टिकर्ताले राख्नुभएको प्रारम्भिक अभिप्रायअनुरूप नरहेको पाउनेछस्। ती सबैले मानिसहरूलाई सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकता र हेरचाहबाट टाढा लैजान्छन्; ती सबै मानिसहरूलाई चरित्रभ्रष्ट तुल्याउने र नरकतर्फ डोर्याउने पासो हुन्। यो कुरा बुझेपछि, तैँले जीवनसम्बन्धी आफ्नो पुरानो दृष्टिकोणलाई छोड्नुपर्छ, विभिन्न पासोहरूबाट टाढा बस्नुपर्छ, र परमेश्वरलाई तेरो जीवन नियन्त्रण गर्न र तेरा लागि प्रबन्धहरू गर्न दिनुपर्छ, कुनै पनि व्यक्तिगत छनौट नगरी परमेश्वरका योजनाबद्ध कार्यहरू र मार्गदर्शनमा मात्रै समर्पित हुन खोज्नुपर्छ, र परमेश्वरलाई आराधना गर्ने व्यक्ति बन्नुपर्छ। यो सुन्दा सजिलो लाग्छ, तर गर्न गाह्रो कुरा हो। कतिपय मानिसले यसको पीडा सहन सक्छन्, अरूले सक्दैनन्। कतिपय पालन गर्न इच्छुक हुन्छन्, अरू अनिच्छुक हुन्छन्। अनिच्छुक हुनेहरूमा त्यसो गर्ने चाहना र सङ्कल्पको कमी हुन्छ; तिनीहरू परमेश्वरको सार्वभौमिकताबारे स्पष्ट रूपमा सचेत हुन्छन्, मानव नियतिको योजना बनाउने र बन्दोबस्त गर्ने परमेश्वर नै हुनुहुन्छ भन्ने कुरा राम्रोसँग जान्दछन्, तैपनि तिनीहरू अझै पनि खुट्टा बजार्छन् र सङ्घर्ष गर्छन् र आफ्नो नियतिलाई परमेश्वरको हातमा सुम्पन र परमेश्वरको सार्वभौमिकतामा समर्पित हुन अनिच्छुक नै रहन्छन्; अझ भन्ने हो भने, तिनीहरू परमेश्वरका योजनाबद्ध कार्य र बन्दोबस्तहरूप्रति रुष्ट हुन्छन्। त्यसैले कतिपय यस्ता मानिस सधैँ नै हुनेछन् जो आफू के गर्न सक्षम रहेको भनेर आफै हेर्न चाहन्छन्; परमेश्वरको अख्तियारको सीमा नाघ्न र परमेश्वरको सार्वभौमिकताभन्दा माथि उठ्न सकिन्छ कि सकिँदैन भनेर हेर्न, तिनीहरू आफ्नै दुई हातले आफ्नो नियति परिवर्तन गर्न, वा आफ्नै शक्तिले खुसी हासिल गर्न चाहन्छन्। मानिसको त्रासदी ऊ सुखी जीवन पछ्याउँछ भन्ने होइन, ऊ ख्याति र प्राप्ति पछ्याउँछ वा ऊ अस्पष्टताको बीचबाट आफ्नै नियतिविरुद्ध सङ्घर्ष गर्छ भन्ने होइन, बरु, सृष्टिकर्ताको अस्तित्व देखिसकेपछि, र सृष्टिकर्ताले मानव नियतिमाथि सार्वभौमिकता राख्नुहुन्छ भन्ने तथ्य थाहा पाइसकेपछि पनि, ऊ गलत मार्गबाट फर्कन सक्दैन, हिलोबाट आफ्ना खुट्टा निकाल्न सक्दैन, बरु आफ्नो हृदयलाई कठोर बनाउँछ र आफ्ना गल्तीहरूमा हठपूर्वक लागिरहन्छ भन्ने हो। ऊ बरु अलिकति पनि पछुतोको मनोवृत्तिविना हिलोमै लडिबुडी गरिरहन, सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकताको विरुद्धमा हठपूर्वक लडिरहन, अन्त्यसम्मै यसको प्रतिरोध गरिरहन रुचाउँछ। जब ऊ क्षतविक्षत र रक्ताम्मे भएर लड्छ, तब मात्र उसले अन्ततः हार मान्ने र फर्कने निर्णय गर्छ। मानिसको साँचो त्रासदी यही हो। त्यसैले म भन्छु, समर्पित हुन छनौट गर्नेहरू बुद्धिमान् हुन्, जबकि मुक्त हुन छनौट गर्नेहरू मूर्ख र हठी हुन्।
छैटौं महत्त्वपूर्ण मोड: मृत्यु
धेरै दौडधूप, धेरै निराशा र विफलताहरूपछि, धेरै आनन्द र शोक अनि उतारचढावपछि, बिर्सनै नसक्ने धेरै वर्षहरूपछि, ऋतुहरू आए-गएको हेरेपछि, पत्तै नपाई व्यक्तिले आफ्नो जीवनका महत्त्वपूर्ण मोडहरूलाई पार गरिसकेको हुन्छ, अनि एकै क्षणमा उसले आफैलाई जिन्दगीको गोधूलि वर्षहरूमा पुगिसकेको पाउँछ। व्यक्तिको शरीरभरि समयका छापहरू लागेका हुन्छन्: व्यक्ति त्यसउप्रान्त सीधा उभिन सक्दैन, उसको कालो कपाल सेतो भइसकेको हुन्छ, कुनै बेला चम्किलो र स्पष्ट देखिने आँखा अँध्यारो र धमिलो बन्छ, अनि नरम, कोमल छाला चाउरी पर्छ र त्यसमा दाग-धब्बा देखिन्छन्। व्यक्तिको श्रवण शक्ति कमजोर बन्छ, उसका दाँतहरू हल्लिन्छन् अनि झर्छन्, उसका प्रतिक्रिया सुस्त बन्छन्, उसका हलचल मन्द हुन्छन्…। यस विन्दुमा, व्यक्तिले आफ्नो जवानीका जोशिला वर्षहरूलाई बिदा गरेर आफ्नो जीवनको गोधूलि अर्थात वृद्ध अवस्थामा प्रवेश गर्नुपर्छ। यसपछि, हामीले मानव जीवनको अन्तिम विन्दु, मृत्युको सामना गर्नेछौं।
१) मानिसलाई जीवन र मृत्यु दिने शक्ति सृष्टिकर्तासँग मात्रै छ
व्यक्तिको जन्मलाई उसको अघिल्लो जीवनले निर्धारित गरेको हुन्छ भने, उसको मृत्युले त्यो नियतिलाई टुङ्ग्याउँछ। व्यक्तिको जन्म यो जीवनमा उसको मिसनको सुरुवात हो भने, उसको मृत्युले त्यो मिसनको अन्त्यलाई जनाउँछ। प्रत्येक व्यक्तिको जन्मका लागि सृष्टिकर्ताले निश्चित परिस्थितिहरू तय गर्नुभएको हुँदा, पक्कै पनि उहाँले तिनीहरूको मृत्युका लागि पनि निश्चित परिस्थितिहरूको बन्दोबस्त गर्नुभएको हुन्छ। अर्को शब्दमा भन्दा, कोही पनि संयोगले जन्मँदैन, कसैको पनि मृत्यु अचानक आउँदैन, अनि जन्म र मृत्यु दुवै व्यक्तिको अघिल्लो जीवन र वर्तमान जीवनसँग अपरिहार्य रूपमा जोडिएका हुन्छन्। व्यक्तिको जन्मका परिस्थितिहरू कस्ता हुन्छन् र उसको मृत्युका परिस्थितिहरू के हुन् भन्ने कुरा सृष्टिकर्ताले गर्ने पूर्वनियोजनहरूसँग सम्बन्धित हुन्छ; व्यक्तिको नियति, व्यक्तिको प्रारब्ध यही हो। व्यक्तिको जन्मसम्बन्धी विभिन्न व्याख्याहरू रहेका हुनाले, व्यक्तिको मृत्युका पनि विभिन्न विशेष परिस्थिति अवश्य नै हुन्छन्। यसर्थ, मानवजातिका बीचमा फरक-फरक आयु अनि मानिसहरूको मृत्युका फरक-फरक तरिका र समयहरू अस्तित्वमा आए। कतिपय मानिसहरू बलिया र स्वस्थ हुन्छन्, तैपनि तिनीहरू जवानीमै मर्छन्; अरू चाहिँ कमजोर र बिरामी भइरहने हुन्छन्, तैपनि तिनीहरू बुढेसकालसम्म बाँच्छन् र शान्तिसाथ मरेर जान्छन्। केही मानिसहरू अप्राकृतिक कारणले मर्छन्, अरूहरू प्राकृतिक रूपमा मर्छन्। कतिपय घरबाट टाढा हुँदा मर्छन्, अरूहरूले आफ्ना प्रियजन आफ्नै छेउ हुँदा आफ्ना आँखाहरू अन्तिम पटक चिम्लिन्छन्। कतिपय मानिसहरू मध्याकाशमा मर्छन्, अरूहरू पृथ्वीमुनि मर्छन्। कतिपय मानिसहरू पानीमा डुबेर मर्छन्, अरू विपत्तिमा परेर मर्छन्। कोही बिहान मर्छन्, कोही राती। … हरेक व्यक्तिले चहकिलो जन्म, शानदार जीवन, अनि गौरवशाली मृत्यु चाहन्छ, तर कसैले पनि आफ्नो नियतिलाई उछिन्न सक्दैन, कोही पनि सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकताबाट उम्कन सक्दैन। मानव नियति यही हो। मानिसहरूले आफ्नो भविष्यका लागि अनेक किसिमका योजनाहरू बनाउन सक्छन्, तर कसैले पनि आफू जन्मने तरिका र संसारबाट बिदा हुने तरिका र समयको योजना बनाउन सक्दैन। सबै मानिसहरूले मृत्युको आगमनबाट बच्न र त्यसलाई प्रतिरोध गर्न सक्दो कोसिस गरे पनि, तिनीहरूले थाहै नपाई मृत्यु चुपचाप नजिक आइपुग्छ। आफ्नो मृत्यु कहिले वा कसरी हुने हो भन्ने कुरा कसैलाई थाहा हुँदैन, यो कहाँ हुनेछ भन्ने कुरा थाहा हुनु त परै जाओस्। स्पष्ट रूपमा, आफ्नो जीवन र मृत्युमाथिको सर्वोच्च शक्ति मानिस आफैसँग छैन, न त प्राकृतिक संसारको कुनै प्राणीसँग नै छ, तर सृष्टिकर्तासँग छ, जोसँग अद्वितीय अख्तियार छ। मानवजातिको जीवन र मृत्यु प्राकृतिक संसारको कुनै नियमको उपज होइन, यो त सृष्टिकर्ताको अख्तियारको सार्वभौमिकताको नतिजा हो।
२) सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतालाई नचिन्ने व्यक्ति मृत्युको भयले त्रसित हुनेछ
जब व्यक्ति पाको उमेरमा प्रवेश गर्छ, उसले सामना गर्ने चुनौती भनेको परिवारको भरणपोषण गर्नु वा जीवनमा आफ्नो ठूलो लक्ष्यलाई पूरा गर्नु होइन, बरु आफ्नो जीवनलाई कसरी बिदा गर्नु, आफ्नो जीवनको अन्त्यलाई कसरी सामना गर्नु, आफ्नो जीवनको वाक्यमा कसरी पूर्ण विराम थप्नु हो। झट्ट हेर्दा, मृत्युलाई मानिसहरूले त्यति ध्यान दिँदैनन् भन्ने जस्तो देखिए तापनि, यो विषयलाई अन्वेषण गर्नबाट कोही पनि अछुतो रहँदैन, किनभने मृत्युपारि मानिसहरूले बुझ्न वा अनुभव गर्न नसक्ने, तिनीहरूलाई केही पनि थाहा नभएको अर्को संसार छ कि छैन भन्ने कसैलाई पनि थाहा हुँदैन। यसले मानिसहरूलाई मृत्युको सामना गर्नको लागि, तिनीहरूले जसरी सामना गर्नुपर्ने हो त्यसरी त्यसको सामना गर्नको लागि डराउने तुल्याउँछ; बरु, तिनीहरूले त यो विषयबाट पन्छिन सक्दो प्रयास गर्छन्। तसर्थ, यसले हरेक व्यक्तिलाई मृत्युको भयले भरिदिन्छ, अनि हरेक व्यक्तिको हृदयमा अटुट छाया हालिदिदै जीवनको यो अपरिहार्य तथ्यमा रहस्यको पर्दा थपिदिन्छ।
जब व्यक्तिले आफ्नो शरीर ह्रास हुँदै गइरहेको अनुभव गर्छ, जब उसले आफू मृत्युको नजिक आइरहेको अनुभव गर्छ, तब उसलाई शब्दले नै व्याख्या गर्न नसकिने डर, अस्पष्ट भयको आभास हुन्छ। मृत्युको डरले व्यक्तिलाई झन् एकलो र झन् विवश भएको अनुभव गराउँछ, र यस विन्दुमा, व्यक्तिले आफैलाई प्रश्न गर्छ: मानिस कहाँबाट आयो? मानिस कहाँ जाँदैछ? के मानिस आफ्नो जीवन आफ्नै अगाडि झलक्क बितेर गएको हेर्दै यसरी नै मर्छ? के मानिसको जीवनको समाप्तिलाई सङ्केत गर्ने अवधि यही हो? आखिरमा, जीवनको अर्थ के हो? आखिर, जीवनको मूल्य के नै छ र? के यो ख्याति र धनसँग सम्बन्धित छ? के यो परिवार हुर्काउनुसँग सम्बन्धित छ? … व्यक्तिले यी निश्चित प्रश्नहरूको बारेमा विचार गरे पनि नगरे पनि, व्यक्तिले मृत्युको बारेमा जति गहन रूपमा डर माने पनि, हरेक व्यक्तिको हृदयमा सधैँ नै रहस्यहरूलाई जाँच्ने इच्छा, जीवनको बोध नभएको भावना हुन्छ, र यी कुराहरूको साथमा, संसारको बारेमा भावुकता, बिदा भएर जाने अनिच्छा पनि मिसिएको हुन्छ। मानिसले केको डर मान्छ, मानिसले केको खोजी गर्छ, केको बारेमा ऊ भावुक हुन्छ र उसले के कुरालाई छोड्न अनिच्छुक हुन्छ त्यसलाई सायद कसैले पनि स्पष्ट रूपमा बुझ्न सक्दैन …
मानिसहरूले मृत्युको डर मान्ने हुनाले, तिनीहरूमा धेरै नै चिन्ता हुन्छ; तिनीहरूले मृत्युको डर मान्ने हुनाले, मानिसहरूले छोड्न नसक्ने कुराहरू धेरै नै हुन्छन्। जब तिनीहरू मर्न लागेका हुन्छन्, कतिपय मानिसहरू यो वा त्यो कुराको बारेमा फिक्री गर्छन्; चिन्ता गरेर तिनीहरू मृत्युले ल्याउने कष्ट र भयलाई मेट्न सक्छन् झैँ गरी, जीवितहरूसँग घनिष्ठता कायम गरेर, तिनीहरू मृत्युको साथमा आउने विवशता र एकलोपनबाट उम्कन सक्छन् झैँ गरी तिनीहरू आफ्ना छोराछोरी, आफ्ना प्रियजन, आफ्नो सम्पत्तिको बारेमा चिन्ता गर्छन्। मानव हृदयको अन्तस्करणमा अस्पष्ट डर, प्रियजनहरूबाट अलग हुने, आफ्नो नजरले नीलो आकाशलाई कहिल्यै देख्न नपाउने, भौतिक संसारमा फेरि कहिल्यै हेर्न नपाउने कुराको डर हुन्छ। प्रियजनहरूको साथमा रहने बानी परेको एकलो आत्मा आफ्नो पकडलाई छोडेर अज्ञात र अपरिचित संसारको लागि एकलै बिदा हुन अनिच्छुक हुन्छ।
३) ख्याति र प्राप्तिको खोजीमा बिताएको जीवनले व्यक्तिलाई मृत्युको मुखमा अन्योलमा पार्छ
बिलकुलै शून्यबाट सुरु भएको एकलो आत्माले सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकता र नियोजनका कारण आमाबुबा र परिवार, मानवजातिको सदस्य बन्ने मौका, अनि मानव जीवन र मानव संसारमा यात्रा अनुभव गर्ने मौका प्राप्त गर्छ; यसले सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकता अनुभव गर्ने, सृष्टिकर्ताको सृष्टिका आश्चर्य कर्महरू जान्ने मौका, अनि, त्योभन्दा पनि बढी, सृष्टिकर्ताको अख्तियारलाई जान्ने र त्यसप्रति समर्पित हुने मौका पनि प्राप्त गर्छ। तैपनि धेरैजसो मानिस यो दुर्लभ र क्षणिक मौका साँच्चै छोप्दैनन्। मानिसहरू आफ्नो जीवनभरिको ऊर्जा नियतिविरुद्ध लड्दै सकाउँछन्, अनि आफ्नो सम्पूर्ण जीवन परिवारको पालनपोषण गर्न खोज्दै अनि प्रतिष्ठा र नाफाका खातिर यताउता दौडधुप गर्दै बिताउँछन्। मानिसहरूले बहुमूल्य ठान्ने कुराहरू पारिवारिक प्रेम, पैसा, ख्याति र प्राप्ति हुन्, अनि तिनीहरू यी कुराहरूलाई जीवनको सबैभन्दा बहुमूल्य कुराका रूपमा हेर्छन्। सबै मानिस आफू अभागी भएको गुनासो गर्छन्, तैपनि तिनीहरू मानिसहरूले सबैभन्दा बढी बुझ्नुपर्ने र खोजबिन गर्नुपर्ने मामलाहरू: मानिस किन जीवित छ, मानिस कसरी जिउनुपर्छ, र मानव जीवनको मूल्य र अर्थ के हो, भन्ने कुरालाई अझै बेवास्ता गर्छन्। तिनीहरू आफ्नो सम्पूर्ण जीवन जति लामो भए पनि, आफ्नो युवावस्था नगइन्जेल अनि तिनीहरूको कपाल नफुलिन्जेल र अनुहार चाउरी नपरून्जेल, ख्याति र प्राप्तिले तिनीहरूलाई बुढो हुनबाट रोक्न सक्दैन, पैसाले तिनीहरूको हृदयको रित्तोपन भर्न सक्दैन भनी नबुझिन्जेल, अनि कोही पनि जन्म, बुढेसकाल, रोग, र मृत्युका नियमहरूबाट उम्कन सक्दैन, र कोही पनि नियतिका प्रबन्धहरूबाट उम्कन सक्दैन भनी नबुझिन्जेल त्यो जीवन ख्याति र प्राप्ति पछ्याउन केवल दौडधुप गरेर बिताउँछन्। जीवनको अन्तिम विन्दुको सामना गर्नु परेपछि मात्रै तिनीहरूले व्यक्तिसँग धेरै धन भए पनि, व्यक्ति कुलीन हैसियत र उच्च दर्जाको भए पनि ऊ मृत्युबाट उम्कन सक्दैन, बरु उसले त उसको पहिलेकै स्थिति अर्थात् आफ्नो नाममा केही पनि नभएको एकलो आत्माको स्थितिमा फर्कनुपर्छ भन्ने कुरा साँचो रूपमा बुझ्छ। जब मानिसहरूका बाबुआमा हुन्छन्, तब तिनीहरू आफ्ना बाबुआमा सबै थोक हुन् भन्ने विश्वास गर्छन्; जब मानिसहरूसँग सम्पत्ति हुन्छ, तब तिनीहरू पैसा आफ्नो मुख्य आधार र आफ्नो अस्तित्वको जग हो भन्ठान्छन्; जब मानिसहरूसँग हैसियत हुन्छ, तब तिनीहरू यसलाई दह्रिलो गरी पक्रिराख्छन् अनि यसका लागि आफ्नो ज्यान दिन तयार हुन्छन्। यो संसारलाई छोडेर जान लागेपछि मात्रै मानिसहरूले महसुस गर्छन् कि तिनीहरूले जुन कुराहरूको खोजी गर्दै आफ्नो जीवन बिताए ती क्षणिक बादलबाहेक केही पनि होइनन्, तिनीहरूले ती कुनै पनि कुरालाई पक्रिरहन सक्दैनन्, तिनीहरूले ती कुनै पनि कुरालाई आफूसँग लैजान सक्दैनन्, तिनीहरूलाई तीमध्ये कुनै पनि कुराले मृत्युबाट छूट दिलाउन सक्दैन, तीमध्ये कुनै पनि कुराले एक्लो आत्मालाई यसको फिर्ती यात्रामा साथ वा आराम दिन सक्दैन; यीमध्ये कुनै पनि कुराले व्यक्तिलाई बचाउन र उसलाई मृत्यु नाघेर जान सक्षम बनाउन त झनै सक्दैन। व्यक्तिले भौतिक संसारमा हासिल गर्ने ख्याति र प्राप्तिले अस्थायी सन्तुष्टि, क्षणिक सुख, र भित्री सुरक्षाको झुटो अनुभूति दिन्छ र तिनको कारण व्यक्तिले आफ्नो मार्ग पनि गुमाउँछ। त्यसकारण, मानवजातिको विशाल समुद्रमा छटपटिने, हृदयमा शान्ति, सान्त्वना, र चैनको तृष्णा गर्ने मानिसहरूलाई एकपछि अर्को छालले स्वात्तै निल्छ। जब मानिसहरूले अहिलेसम्म आफूले सबैभन्दा बढी बुझ्नुपर्ने प्रश्नहरू अझै बुझ्न बाँकी हुन्छन्—तिनीहरू कहाँबाट आए, तिनीहरू किन जीवित छन्, तिनीहरू कहाँ जाँदै छन् आदि इत्यादि—तब तिनीहरू ख्याति र प्राप्तिद्वारा प्रलोभित हुन्छन्, तीद्वारा भ्रमित र नियन्त्रित हुन्छन्, अनि अपरिवर्तनीय रूपले हराउँछन्। समय उडेर जान्छ; आँखा झिमिक्क गर्दा वर्षौँ बितेर गइसकेको हुन्छ, अनि व्यक्तिले त्यो थाहै नपाई आफ्नो जीवनका सर्वोत्कृष्ट वर्षहरूलाई बिदा गरिसकेको हुन्छ। जब मानिसहरू चाँडै संसारबाट बिदा हुन लागेका हुन्छन्, तब तिनीहरूलाई संसारका सबै कुरा टाढिँदै गइरहेको, सुरुमा आफ्नो रहेका कुनै पनि कुरालाई पक्रिराख्न अब बल नरहेको बिस्तारै थाहा हुन्छ; यतिबेला, तिनीहरूलाई आफू आखिरकार अझै पनि बिलकुलै केही पनि नभएको, बिलौना गरिरहेको नवजात शिशुजस्तै हुँ भन्ने साँच्चै महसुस हुन्छ। यतिबेला, तिनीहरू आफूले जीवनमा के गरेका छन्, जिउँदो हुनुको मूल्य के हो, जीवित हुनुको अर्थ के हो, र मानिसहरू किन संसारमा आए भनेर मनन गर्न थाल्न बाध्य हुन्छन्। अनि ठ्याक्कै यही बेला तिनीहरू साँच्चै अर्को जुनी छ कि छैन, स्वर्ग साँच्चै अस्तित्वमा छ कि छैन, साँच्चै प्रतिशोध हुन्छ कि हुँदैन भनेर जान्न झन्-झन् धेरै चाहन्छन्…। व्यक्ति मृत्युको जति नजिक पुग्छ, ऊ जीवन वास्तवमा के हो भनी त्यति नै बढी बुझ्न चाहन्छ; व्यक्ति मृत्युको जति नजिक पुग्छ, उसको हृदय त्यति नै रित्तो देखिन्छ; व्यक्ति मृत्युको जति नजिक पुग्छ, ऊ त्यति नै बढी साथ नपाएको महसुस गर्छ; अनि त्यसैले दिन प्रतिदिन मृत्युसम्बन्धी उसको डर झन्-झन् बढ्दै जान्छ। मानिसहरू मृत्युको नजिक जाँदै गर्दा तिनीहरूमा त्यस्ता प्रतिक्रियाहरू प्रकट हुनुका दुई कारण छन्: पहिलो, तिनीहरूले आफ्नो जीवन निर्भर रहेको ख्याति वा प्राप्ति गुमाउन लागेका हुन्छन्, तिनीहरूले संसारमा आँखाले देख्ने सबै कुरालाई बिदाइ गर्न लागेका हुन्छन्; अनि दोस्रो, तिनीहरूले एक्लै अपरिचित संसारको, रहस्यमय, अज्ञात क्षेत्रको सामना गर्न लागेका हुन्छन्, जहाँ तिनीहरू पाइला टेक्न डराउँछन्, जहाँ तिनीहरूको कुनै प्रियजन र साथ-सहयोग छैन। यी दुई कारणले गर्दा, मृत्युको सामना गर्ने सबैले असहज महसुस गर्छन्, अनि पहिले कहिल्यै अनुभव नगरेको तरिकाले आत्तिन्छन् र पूर्ण रूपमा अलमल्ल पर्छन्। कुनै व्यक्ति वास्तवमा यस विन्दुमा आइपुगेपछि मात्रै उसले के बुझ्छ भने जब कुनै व्यक्ति यस संसारमा प्रवेश गर्छ, तब उसले सुरुमा मानिस कहाँबाट आउँछ, मानिसहरू किन जीवित छन्, मानव नियतिमाथि कसले सार्वभौमिकता राख्छ, र मानव अस्तित्वका लागि कसले भरणपोषण गर्छ र यसमाथि कसको सार्वभौमिकता छ भनेर बुझ्नुपर्छ—यो बुझाइ नै व्यक्ति जिउने पुँजी हो, र यो नै व्यक्ति बाँच्ने अत्यावश्यक आधार हो। उसले सुरुमा आफ्नो परिवारको भरणपोषण कसरी गर्ने वा ख्याति र प्राप्ति कसरी पछ्याउने, वा समूहमा अरूभन्दा अब्बल कसरी हुने वा अझै बढी सम्पन्न जीवन कसरी जिउने भनेर सिक्नु हुँदैन, अरूलाई कसरी उछिन्ने वा विभिन्न प्रकारका प्रतियोगिताहरूमा कसरी सजिलै प्रतिस्पर्धा गर्ने भनेर सिक्नु त झनै हुँदैन। मानिसहरूले आफ्नो जीवन बिताएर निपुणता हासिल गर्ने विभिन्न बाँच्ने सीपहरूले तिनीहरूलाई प्रशस्त भौतिक ऐसआराम पाउन सक्षम तुल्याए पनि, ती सीपहरूले तिनीहरूको हृदयलाई कहिल्यै साँचो सान्त्वना र स्थिरता दिँदैनन्। बरु तिनले त मानिसहरूलाई निरन्तर आफ्नो दिशा गुमाउन लगाउँछन्, आफूलाई नियन्त्रण गर्न गाह्रो बनाउँछन्, अनि जीवनको अर्थ सिक्ने एक पछि अर्को मौका गुमाउन लगाउँछन्, र मानिसहरूमा कसरी सही रूपमा मृत्यु सामना गर्ने भन्नेबारे गुप्त समस्याहरू उत्पन्न गराउँछन्—यसरी मानिसहरूको जीवन बरबाद हुन्छ। हरेक व्यक्तिलाई जीवनभरिको लागि उहाँको सार्वभौमिकताको अनुभव गर्न र त्यसलाई जान्ने मौका दिएर सृष्टिकर्ताले हरेक व्यक्तिलाई निष्पक्ष व्यवहार गर्नुहुन्छ, तैपनि मृत्यु नजिक आएपछि मात्रै, यसको कालो छाया देखिएपछि मात्रै व्यक्तिले ज्योति देख्न थाल्छ—अनि त्यो बेलासम्म ढिला भइसकेको हुन्छ!
मानिस पैसा अनि ख्याति र प्राप्तिको पछि दौडेरै आफ्नो पूरै जीवन बिताउँछ; ऊ यी कुराहरूलाई जीवनको अन्तिम सहारा, आफ्नो एक मात्र आड-भरोसाका रूपमा लिन्छ—मानौँ ती हुनुको मतलब ऊ बाँचिरहन र मृत्युबाट उम्कन सक्छ। तर उसले आफू मर्न लागेपछि मात्रै पैसा, ख्याति, र प्राप्ति आफूबाट कति टाढा छन्, र मृत्युको मुखमा ऊ कति कमजोर र शक्तिहीन छ, ऊ कति नाजुक छ, र ऊ कति एक्लो र सहाराविहीन छ, र ऊ कति असहाय छ भन्ने कुरा महसुस गर्छ। उसले पैसा वा ख्याति र प्राप्ति जीवनसँग साट्न सकिँदैन, मानिस जति नै धनी भए पनि, उसको हैसियत जति नै उच्च भए पनि, मृत्युको सामुन्ने सबै उत्तिकै गरिब र महत्त्वहीन छन् भन्ने महसुस गर्छ। उसले पैसाले जीवन किन्न सक्दैन, ख्याति र प्राप्तिले मानिसलाई मृत्युबाट उम्कन सक्षम बनाउन सक्दैनन्, न त पैसाले न त ख्याति र प्राप्तिले मानिसको आयु एक मिनेट वा एक सेकेन्ड मात्रै पनि बढाउन सक्छन् भन्ने महसुस गर्छ। मानिसले जति धेरै यस्तो महसुस गर्छ, ऊ त्यति नै जिइरहने तृष्णा गर्छ; मानिसले जति धेरै यस्तो महसुस गर्छ, ऊ मृत्युको आगमनदेखि त्यति नै भयभीत हुन्छ। यस विन्दुमा मात्रै उसले आफ्नो जीवन आफ्नो स्वामित्वमा, आफ्नो नियन्त्रणमा छैन, र व्यक्ति जिउँछ कि मर्छ भन्ने कुरा आफ्नो अधीनमा छैन भनी साँचो रूपमा महसुस गर्छ—यो कुनै पनि व्यक्तिको नियन्त्रणभन्दा बाहिर हुन्छ।
४) सृष्टिकर्ताको प्रभुत्वमा आफूलाई समर्पित गर आऊ अनि चुपचाप मृत्युको सामना गर
व्यक्तिको जन्म भएकै क्षणमा, एउटा एक्लो आत्माले पृथ्वीमा आफ्नो जीवनको अनुभव, अनि सृष्टिकर्ताले उसका लागि प्रबन्ध गरिदिनुभएको सृष्टिकर्ताको अख्तियारको आफ्नो अनुभव सुरु गर्छ। भन्ने पर्दैन, यो त्यस व्यक्ति, त्यस आत्माका लागि सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकताबारे ज्ञान प्राप्त गर्ने, उहाँको अख्तियार जान्न पुग्ने र व्यक्तिगत रूपमा यो अनुभव गर्ने उत्कृष्ट अवसर हो। मानिसहरू आफ्नो जीवन आफ्ना लागि सृष्टिकर्ताले बनाउनुभएका नियतिका नियमहरूअन्तर्गत जिउँछन्, अनि विवेक र समझ भएको कुनै पनि व्यक्तिका लागि आफ्नो जीवनका दशकौँको अवधिमा सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकता स्वीकार गर्नु अनि उहाँको अख्तियार जान्न पुग्नु त्यति कठिन कुरा होइन। त्यसकारण, हरेक व्यक्तिलाई आफ्नो दशकौँका जीवन अनुभवहरूमार्फत सबै मानव नियति पूर्वनियोजित हुन्छन् भनी जान्न सहज हुनुपर्छ, अनि जिउँदो हुनुको अर्थ के हो भन्ने बोध गर्न वा निष्कर्ष निकाल्न निकै सहज हुनुपर्छ। व्यक्तिले यो जीवन अनुभव पुष्टि गर्दै जाँदा, उसले क्रमिक रूपमा जीवन कहाँबाट आउँछ भनी बुझ्न, अनि हृदयलाई वास्तवमा के कुराको खाँचो छ, कुन कुराले व्यक्तिलाई जीवनको साँचो मार्गमा डोर्याउँछ, र मानव-जीवनको मिसन र लक्ष्य के हुनुपर्छ भनी बोध गर्न पुग्नेछ। यदि व्यक्तिले सृष्टिकर्ताको आराधना गर्दैन भने, यदि उसले आफूलाई उहाँको प्रभुत्वमा समर्पित गर्दैन भने, जब मृत्युको सामना गर्ने बेला हुन्छ—जब व्यक्तिको आत्माले फेरि एक पटक सृष्टिकर्ताको सामना गर्न लागेको हुन्छ—तब उसको हृदय असीमित भय र आतङ्कले भरिएको हुनेछ भन्ने कुरा व्यक्तिले क्रमिक रूपमा पहिचान गर्न थाल्नेछ। यदि कुनै व्यक्ति संसारमा आएको केही दशक भइसकेको छ तैपनि उसले मानव जीवन कहाँबाट आउँछ भन्ने कुरा बुझेको छैन न त मानव भाग्य कसको हत्केलामा छ भन्ने नै बुझेको छ भने, उसले शान्त भएर मृत्युको सामना गर्न सक्दैन भन्नु कुनै आश्चर्य होइन। मानव जीवनसम्बन्धी आफ्नो दशकौँका अनुभवहरूमा सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकताको ज्ञान प्राप्त गरेको व्यक्ति जीवनको अर्थ र मूल्यसम्बन्धी शुद्ध बुझाइ भएको व्यक्ति हो। त्यस्तो व्यक्तिसँग सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकता सम्बन्धी वास्तविक बुझाइ र अनुभवसहितको जीवनको उद्देश्य सम्बन्धी गहन ज्ञान हुन्छ, अनि त्यसबाहेक, ऊ सृष्टिकर्ताको अख्तियारप्रति समर्पित हुन सक्छ। त्यस्तो व्यक्तिले सृष्टिकर्ताले मानिस सृष्टि गर्नुको अर्थ बुझ्छ, मानिसले सृष्टिकर्ताको आराधना गर्नुपर्छ, मानिससँग भएका सबै कुरा सृष्टिकर्ताबाट नै आउँछन् र भविष्यमा कुनै दिन चाँडै नै ती सबै उहाँकहाँ नै फर्कन्छन् भन्ने बुझ्छ। यस प्रकारको व्यक्तिले सृष्टिकर्ताले नै मानिसको जन्मको बन्दोबस्त गर्नुहुन्छ र मानिसको मृत्युमाथि उहाँको सार्वभौमिकता हुन्छ, अनि जीवन र मृत्यु दुवै सृष्टिकर्ताको अख्तियारद्वारा पूर्वनियोजित हुन्छन् भन्ने कुरा बुझ्छ। त्यसकारण, जब कसैले साँच्चिकै यी कुराहरू बोध गर्छ, तब ऊ स्वाभाविक रूपमा मृत्युलाई शान्त भएर सामना गर्न, आफ्ना सारा बाहिरी कुराहरूलाई शान्त भएर छोड्न, खुसीसाथ त्यसपछि आउने सबै कुरालाई स्विकार्न र त्यसमा समर्पित हुन, अनि सृष्टिकर्ताले बन्दोबस्त गर्नुभएको जीवनको अन्तिम मोडविरुद्ध लगातार सङ्घर्ष गर्नु र त्यसदेखि डराउनुको सट्टा त्यसलाई सोही रूपमा स्वागत गर्न सक्षम हुनेछ। यदि व्यक्तिले आफ्नो जीवनलाई सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकता अनुभव गर्ने र उहाँको अख्तियारलाई चिन्ने अवसरका रूपमा लिन्छ भने, यदि व्यक्तिले आफ्नो जीवनलाई सृष्टि गरिएको मानवजातिको रूपमा आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्ने अनि आफ्नो मिसन पूरा गर्ने दुर्लभ अवसरका रूपमा लिन्छ भने, ऊसँग अवश्य नै जीवनसम्बन्धी सही दृष्टिकोण हुनेछ, ऊ अवश्य नै सृष्टिकर्ताका आशिष् र मार्गदर्शनअन्तर्गत जिउनेछ, ऊ अवश्य नै सृष्टिकर्ताको ज्योतिमा हिँड्नेछ, ऊ अवश्य नै सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतालाई जान्नेछ, ऊ आफूलाई अवश्य नै उहाँको प्रभुत्वमा समर्पण गर्नेछ, र ऊ अवश्य नै उहाँका अद्भुत कार्यहरूको साक्षी, उहाँको अख्तियारको साक्षी बन्नेछ। भन्नै पर्दैन, त्यस्तो व्यक्तिलाई सृष्टिकर्ताले अवश्यै प्रेम र स्वीकार गर्नुहुनेछ, अनि त्यस्तो व्यक्तिले मात्र मृत्युप्रति शान्त मनोवृत्ति राख्न र खुसीसाथ जीवनको अन्तिम मोडलाई स्वागत गर्न सक्छ। स्पष्ट रूपमै, अय्यूबले मृत्युप्रति यस्तै प्रकारको मनोवृत्ति राखेका थिए। उनले ती सर्तहरू पूरा गरे, जसले उनलाई खुसीसाथ जीवनको अन्तिम मोड स्वीकार गर्न सक्षम बनाए। उनले आफ्नो जीवन यात्रालाई सहज निष्कर्षमा पुर्याए र आफ्नो जीवनको मिसन पूरा गरे, अनि त्यसपछि सृष्टिकर्ताको छेउमा फर्किए।
५) जीवनमा अय्यूबले गरेको खोजी र प्राप्तिले तिनलाई शान्त भएर मृत्युको सामना गर्ने तुल्यायो
पवित्रशास्त्रमा अय्यूबको बारेमा यस्तो लेखिएको छ: “यसरी अय्यूब वृद्ध र दीर्घायु भएर मरे” (अय्यूब ४२:१७)। यसको अर्थ के हो भने, जब अय्यूबको मृत्यु भयो, तिनीसँग कुनै पछुतो थिएन र तिनले कुनै पीडाको महसुस गरेनन्, बरु यो संसारबाट स्वाभाविक रूपमै तिनी बिदा भए। अय्यूब जीवित हुँदा परमेश्वरको डर मान्ने र दुष्टताबाट अलग बस्ने मानिस थिए भन्ने कुरा सबैलाई थाहा छ। तिनका धर्मी कार्यहरू परमेश्वरद्वारा अनुमोदित थिए र अरूद्वारा स्मरण गरिएका थिए, अनि तिनको जीवनको मूल्य र महत्त्व सारा मानवजातिमाझ नै सबैभन्दा बढी थियो भनेर भन्न सकिन्छ। अय्यूबले पृथ्वीमा परमेश्वरका आशिष्हरू प्राप्त गरे र उहाँले तिनलाई धर्मी भन्नुभयो, अनि तिनी परमेश्वरको जाँच र शैतानको परीक्षामा पनि परे। तिनी परमेश्वरको गवाहीमा दृढ रहे र उहाँद्वारा “धर्मी मानिस” भनिन योग्य थिए। परमेश्वरले तिनलाई जाँच गर्नुभएको दशकौँपछि, तिनी पहिलेको भन्दा झनै बहुमूल्य, अर्थपूर्ण, स्थिर, र शान्त तरिकाले जिए। तिनका धर्मी कार्यहरूका कारण, परमेश्वरले तिनलाई जाँच्नुभयो, र तिनका धर्मी कार्यहरूले गर्दा, परमेश्वर तिनीसामु देखा पर्नुभयो र तिनीसँग व्यक्तिगत रूपमा कुरा गर्नुभयो। तसर्थ, अय्यूबले आफूलाई जाँच गरिएपछिका वर्षहरूमा जीवनको मूल्य झनै व्यावहारिक रूपमा महसुस गरे र बुझे, सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकताको झनै गहन बुझाइ प्राप्त गरे, अनि सृष्टिकर्ता कसरी उहाँका आशिष्हरू दिनुहुन्छ र फिर्ता लिनुहुन्छ भन्नेबारेमा झनै सटीक र ठोस ज्ञान प्राप्त गरे। यहोवा परमेश्वरले अय्यूबलाई पहिलेभन्दा अझै बढी आशिष्हरू दिनुभयो, अनि अय्यूबलाई सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकता चिन्न र शान्त रूपमा मृत्युको सामना गर्न झनै उत्तम स्थानमा राख्नुभयो भनेर अय्यूबको पुस्तकमा उल्लेख गरिएको छ। त्यसकारण, वृद्ध भएर मृत्युको सामना गर्दा, अय्यूब आफ्नो सम्पत्तिबारेमा निश्चित रूपमै चिन्तित भएनन्। तिनीसँग कुनै चिन्ता थिएन, पछुताउनुपर्ने केही थिएन, र तिनले अवश्य नै मृत्युको डर मानेनन्। तिनले आफ्नो सारा जीवन परमेश्वरको डर मान्ने र दुष्टताबाट अलग बस्ने मार्ग पछ्याएकाले, आफ्नै परिणामबारे चिन्ता गरेनन्। आजका कति मानिसहरू अय्यूबले आफ्नो मृत्युको सामना गर्दा गरेझैँ व्यवहार गर्न सक्छन्? किन कसैले पनि त्यस्तो सरल बाह्य मनोवृत्ति हासिल गर्न सक्दैन? एउटै कारण छ: अय्यूबले परमेश्वरको सार्वभौमिकतामा विश्वास गर्ने, त्यो स्वीकार गर्ने, अनि त्यसमा समर्पित हुने आत्मगत पछ्याइमा आफ्नो जीवन जिए, र यही विश्वास, स्वीकार, र समर्पणका साथ नै तिनले जीवनका महत्त्वपूर्ण मोडहरू पार गरे, आफ्ना आखिरी वर्षहरू बिताए, र आफ्नो जीवनको अन्तिम मोडलाई स्वागत गरे। अय्यूबले आफ्नो जीवनमा जेसुकै अनुभव गरे तापनि, तिनको जीवनका पछ्याइ र लक्ष्यहरू पीडादायी थिएनन्, बरु सुखद थिए। तिनी सृष्टिकर्ताका आशिष्हरू र अनुमोदनका कारण मात्र खुसी थिएनन्, बरु अझै महत्त्वपूर्ण रूपमा, तिनी त आफ्ना पछ्याइ र जीवनका लक्ष्यहरूका कारण खुसी थिए, अनि परमेश्वरको डर मान्नु अनि दुष्टताबाट अलग बस्नुको पछि लागेर प्राप्त गरेको सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतासम्बन्धी बढ्दो ज्ञान र साँचो अनुभवका कारण खुसी थिए। यसभन्दा पनि बढी, सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकता अनुभव गर्ने क्रममा, तिनले सृष्टिकर्ताका आश्चर्यकर्महरूका साथै परमेश्वरसँग अन्तरक्रिया गरेको, अनि परमेश्वरसँग परिचित भएको र उहाँलाई चिनेको हरेक कोमल तर बिर्सन नसकिने अनुभव र सम्झना व्यक्तिगत रूपमै अनुभव गरेका कारण तिनी खुसी थिए। अय्यूब सृष्टिकर्ताका अभिप्रायहरू जानेपछि प्राप्त हुने सान्त्वना र आनन्दका कारण, र उहाँ महान्, अद्भुत, प्रेमिलो र विश्वासयोग्य हुनुहुन्छ भन्ने देखेर उनले विकास गरेको परमेश्वरको डर मान्ने हृदयका कारण खुसी थिए। अय्यूबले कुनै पनि कष्टविनै मृत्युको सामना गर्न सके किनभने तिनलाई मरेपछि आफू सृष्टिकर्ताकहाँ फर्केर जाने थाहा थियो। जीवनमा तिनले गरेको पछ्याइ र प्राप्तिले नै तिनलाई शान्तिसाथ मृत्युको सामना गर्ने, सृष्टिकर्ताले आफ्नो जीवन फिर्ता लिने कुरालाई शान्तिसाथ सामना गर्ने, र त्यसभन्दा पनि बढी, विशुद्ध र चिन्तारहित रूपमा सृष्टिकर्ताको सामना गर्ने तुल्यायो। के आजका मानिसहरू अय्यूबसँग भएजस्तो खुसी हासिल गर्न सक्छन्? के तिमीहरूसँग त्यसो गर्नका लागि अवस्थाहरू छन्? आजभोलिका मानिसहरूसँग यस्ता अवस्थाहरू भए पनि, किन तिनीहरू अय्यूबजस्तै खुसी भएर जिउन सक्दैनन्? किन तिनीहरू मृत्युको डरको कष्टबाट उम्कन सक्दैनन्? मृत्युको सामना गर्दा, कतिपय मानिस आफ्नो कट्टुमै पिसाब फेर्छन्; कतिपय त काँप्छन्, वा बेहोस हुन्छन्, वा स्वर्ग र मानिस दुवैमाथि आक्रोश पोख्छन्; कतिपय त विलाप गर्ने र रुने समेत गर्छन्। यी कुराहरू कुनै पनि हालतमा मृत्यु नजिकिँदा मानिसहरूमा अचानक देखिने प्रतिक्रियाहरू होइनन्। मृत्युको सामना गर्दा मानिसहरूले यस्तो लाजमर्दो किसिमले व्यवहार गर्नुको मुख्य कारण के हो भने, मानिसहरू आफ्नो भित्री हृदयमा मृत्युको डर मान्छन्, तिनीहरूसँग परमेश्वरको सार्वभौमिकता र उहाँका प्रबन्धहरूबारे स्पष्ट ज्ञान र बोध छैन, झन् तिनीहरू ती कुराहरूप्रति साँचो रूपमा समर्पित हुने त कुरै छाडौँ। मानिसहरू यस्तो प्रतिक्रिया दिन्छन् किनभने तिनीहरू सबै कुरा आफैले प्रबन्ध र सञ्चालन गर्न, आफ्नो नियति, आफ्नो जीवन र मृत्यु आफै नियन्त्रण गर्नबाहेक अरू केही चाहँदैनन्। त्यसकारण, मानिसहरू कहिल्यै मृत्युको डरबाट उम्कन नसक्नुमा कुनै आश्चर्य छैन।
६) सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतालाई स्वीकार गरेर मात्रै व्यक्ति उहाँको क्षेत्रमा फर्कन सक्छ
जब व्यक्तिसँग परमेश्वरको सार्वभौमिकता र उहाँका प्रबन्धहरूबारे स्पष्ट ज्ञान र अनुभव हुँदैन, तब नियति र मृत्युसम्बन्धी उसको ज्ञान अवश्य नै अन्योलग्रस्त हुनेछ। मानिसहरूले सबै कुरा परमेश्वरकै हातमा छ भन्ने कुरा स्पष्ट रूपमा देख्न सक्दैनन्, सबै कुरा परमेश्वरको नियन्त्रण र सार्वभौमिकताको अधीनमा छ भन्ने कुरा महसुस गर्दैनन्, र मानिस त्यस्तो सार्वभौमिकता फाल्न वा त्यसबाट मुक्त हुन सक्दैन भन्ने कुरा जान्दैनन्। यही कारणले गर्दा, तिनीहरूले मृत्युको सामना गर्ने समय आउँदा, तिनीहरूसँग सधैँ असङ्ख्य आखिरी शब्दहरू हुन्छन्, तिनीहरूमा सधैँ चिन्ताहरू हुन्छन्, र तिनीहरूमा सधैँ पछुतोहरू हुन्छन्। तिनीहरू अत्यन्तै धेरै भार, अत्यन्तै धेरै अनिच्छा, र अत्यन्तै धेरै अन्योलले थिचिएका हुन्छन्। यसले गर्दा तिनीहरू मृत्युको डर मान्छन्। यस संसारमा जन्मने कुनै पनि व्यक्तिका लागि, जन्म अत्यावश्यक र मृत्यु अपरिहार्य छ; यी घटनाक्रमहरूभन्दा माथि कोही पनि उठ्न सक्दैन। यदि व्यक्ति यस संसारबाट पीडारहित रूपमा बिदा हुन चाहन्छ भने, यदि ऊ जीवनको अन्तिम बिन्दुलाई त्याग्ने अनिच्छारहित वा चिन्तारहित रूपमै सामना गर्न सक्ने हुन चाहन्छ भने, एक मात्र तरिका भनेको कुनै पनि पछुतो नराख्नु हो। अनि कुनै पछुतोविना बिदा हुने एक मात्र तरिका भनेको सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकता जान्नु, उहाँको अख्तियार जान्नु, र तिनमा समर्पित हुनु हो। यसरी मात्रै व्यक्ति मानव कलह, दुष्टता र शैतानको बन्धनबाट टाढा बस्न सक्छ, र यसरी मात्रै ऊ अय्यूबको जस्तो सृष्टिकर्ताद्वारा मार्गनिर्देशित र आशिषित, आजाद र स्वतन्त्र जीवन, मूल्यवान् र अर्थपूर्ण जीवन, सिधा र खुला जीवन जिउन सक्छ। यसरी मात्रै व्यक्ति अय्यूब जस्तै सृष्टिकर्ताका परीक्षा र वञ्चना, अनि सृष्टिकर्ताका योजनाबद्ध कार्य र प्रबन्धहरूमा समर्पित हुन सक्छ। यसरी मात्रै व्यक्तिले अय्यूबले जस्तै आफ्नो जीवनभरि सृष्टिकर्ताको आराधना गर्न र उहाँको अनुमोदन हासिल गर्न, उहाँको आवाजलाई सुन्न र उहाँ प्रकट हुनुभएको देख्न सक्छ। यसरी मात्रै अय्यूबजस्तै अलिकति पनि पीडा, चिन्ता, पछुतोविना नै खुसीसाथ जिउन र मर्न सकिन्छ। यसरी मात्रै व्यक्ति अय्यूब जस्तै ज्योतिमा जिउन, र ज्योतिमा आफ्नो जीवनको हर मोड पार गर्न, ज्योतिमा आफ्नो यात्रा सहज रूपमा पूरा गर्न, सफलतापूर्वक आफ्नो मिसन पूरा गर्न—सृजित प्राणीका रूपमा सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकता अनुभव गर्न र जान्न पुग्न—अनि ज्योतिमै बितेर जान, र त्यसपछि सृजित मानवका रूपमा सृष्टिकर्ताको अनुमोदन पाएर उहाँको छेउमा बस्न सक्छ।
सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतालाई जान्ने अवसर नगुमाओ
माथि व्याख्या गरिएका छ वटा मोडहरू सृष्टिकर्ताले तय गर्नुभएका महत्त्वपूर्ण चरणहरू हुन्, जसलाई आफ्नो जीवनमा हर सामान्य व्यक्तिले पार गर्नुपर्छ। मानवीय दृष्टिकोणबाट हेर्दा, यी हरेक मोड वास्तविक छन्, कुनैबाट पनि उम्कन सकिँदैन, अनि यी सबै सृष्टिकर्ताको पूर्वनिर्धारित गन्तव्य र सार्वभौमिकतासँग सम्बन्धित छन्। त्यसकारण, मानवको लागि, यी हरेक मोड महत्त्वपूर्ण नाका हुन्, र अब तिमीहरू प्रत्येकले ती प्रत्येक मोडलाई कसरी सफलतापूर्वक पार गर्ने भन्ने गम्भीर प्रश्नको सामना गर्छौ।
मानव जीवनका धेरै दशकहरूको अवधि लामो पनि होइन, छोटो पनि होइन। जन्मदेखि बीस वर्षसम्मको अवधि झिमिक्क गर्दा बितेर जान्छ, अनि जीवनको यो मोडमा व्यक्तिलाई वयस्क मानिने भए पनि, यस उमेर समूहका मानिसहरूलाई मानव जीवन र मानव नियतिको बारेमा लगभग केही पनि थाहा हुँदैन। तिनीहरूले थप अनुभव प्राप्त गर्दै जाँदा, तिनीहरू क्रमिक रूपमा आधा उमेरमा प्रवेश गर्छन्। तीस र चालीसको दशकमा पुगेका मानिसहरूले जीवन र नियतिसम्बन्धी कलिला अनुभव प्राप्त गर्छन्, तर यी कुराहरूसम्बन्धी तिनीहरूको विचार अझै पनि अत्यन्तै अस्पष्ट हुन्छ। कतिपय मानिसहरूले चालीस वर्षको उमेर पुगेपछि मात्रै परमेश्वरले सृष्टि गर्नुभएको मानवजाति र ब्रह्माण्डलाई बुझ्न, र मानव जीवन र मानव नियतिको अर्थ के हो भनी बुझ्न सुरु गर्छन्। कतिपय मानिसहरू धेरै पहिलेदेखि परमेश्वरलाई पछ्याउँदै आएका र अहिले आधा उमेर पुगिसकेको भए तापनि, तिनीहरूसँग अझै पनि परमेश्वरको सार्वभौमिकताको सटीक ज्ञान र परिभाषा हुँदैन, साँचो समर्पणको त कुरै नगरौं। कतिपय मानिसहरूले आशिष् प्राप्त गर्नेबाहेक अरू केही कुराको वास्ता गर्दैनन्, र तिनीहरू धेरै वर्ष बाँचिसकेका भए तापनि, तिनीहरूले मानव नियतिमाथिको सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकताको तथ्यलाई अलिकति पनि जानेका वा बुझेका हुँदैनन्, र तिनीहरूले परमेश्वरको योजनाबद्ध कार्य र बन्दोबस्तमा समर्पित हुनेसम्बन्धी व्यवहारिक पाठतर्फ सानो कदमसमेत चालेका हुँदैनन्। त्यस्ता मानिसहरू पूर्ण रूपमा मूर्ख हुन्छन्, र तिनीहरूको जीवन व्यर्थमा जिइएको हुन्छ।
यदि मानव जीवनका अवधिहरूलाई मानिसहरूको जीवन अनुभव र मानव नियतिसम्बन्धी ज्ञानको हदअनुसार विभाजित गर्ने हो भने, तिनीहरूलाई समग्रमा तीन चरणमा विभाजित गर्न सकिन्छ। पहिलो चरण जवानीको चरण हो, जसमा जन्मेदेखि आधा उमेरसम्मका, वा जन्मदेखि तीस वर्षको उमेरसम्मका वर्षहरू पर्छन्। दोस्रो चरण परिपक्वताको चरण हो, जुन आधा उमेरदेखि वृद्ध अवस्थासम्म, वा तीसदेखि साठी वर्षसम्मको अवधि हो। अनि तेस्रो चरणचाहिँ व्यक्तिको परिपक्व अवधि हो, जुन वृद्ध अवस्था, अर्थात् साठी वर्षदेखि सुरु भएर व्यक्ति संसारबाट बिदा भइञ्जेलसम्म जारी रहन्छ। अर्को शब्दमा भन्दा, जन्मदेखि आधा उमेरसम्म, धेरैजसो मानिसहरूको नियति र जीवनसम्बन्धी ज्ञान अरूका विचारहरूको अनुकरण गर्ने कार्यमा नै सीमित हुन्छ, र यसमा लगभग कुनै वास्तविक, व्यवहारिक सार हुँदैन। यो अवधिमा, जीवनसम्बन्धी व्यक्तिको दृष्टिकोण र व्यक्तिले अरू मानिसहरूसित अन्तरक्रिया गर्ने तौरतरिकाहरू निकै नै सतही र मूर्खतापूर्ण हुन्छन्। यो व्यक्तिको किशोर अवस्थाको अवधि हो। व्यक्तिले जीवनका सबै आनन्द र शोकहरू चाखिसकेपछि मात्रै उसले नियतिको बारेमा वास्तविक बुझाइ प्राप्त गर्छ, र—अर्धचेतन रूपमा, आफ्नो अन्तस्करणमा—नियति उल्ट्याउन नसकिने तथ्यलाई क्रमिक रूपमा बुझ्न, र मानव नियतिमाथिको सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकता वास्तवमै अस्तित्वमा छ भनेर बिस्तारै महसुस गर्छ। व्यक्तिको परिपक्वताको अवधि यही हो। जब व्यक्तिले नियतिको विरुद्ध संघर्ष गर्न छोडेको हुन्छ, र जब ऊ त्यसउप्रान्त कलहतिर लाग्न इच्छुक हुनुको सट्टा, आफ्नो जीवनमा कस्तो नियति छ त्यसलाई जान्ने, स्वर्गको इच्छाप्रति समर्पित हुने, जीवनमा आफूले प्राप्त गरेका उपलब्धि र गल्तीहरूलाई सारांशित गर्ने, र आफ्नो जीवनमाथि सृष्टिकर्ताले गर्नुहुने न्यायको प्रतीक्षा गर्ने गर्छ, तब ऊ आफ्नो परिपक्व अवधिमा प्रवेश गर्छ। यी अवधिहरूको बेला मानिसहरूले प्राप्त गर्ने फरकफरक अनुभव र उपलब्धिहरूलाई ध्यानमा राख्दा, सामान्य परिस्थितिहरूमा, सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतालाई व्यक्तिले चिन्ने मौका त्यति धेरै हुँदैन। यदि व्यक्ति साठी वर्षसम्म बाँच्छ भने, परमेश्वरको सार्वभौमिकतालाई जान्नको लागि उसँग लगभग तीस वर्ष जति हुन्छ; यदि व्यक्तिले लामो समय अवधि चाहन्छ भने, उसको आयु लामो भए मात्र, ऊ एक शताब्दी बाँच्न सक्छ भने मात्र त्यो कुरा सम्भव हुन्छ। त्यसैले म भन्छु, मानव अस्तित्वका सामान्य नियमहरूअनुसार, व्यक्तिले सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतालाई जान्नेसम्बन्धी विषयलाई पहिलोपटक सामना गरेपछि त्यो सार्वभौमिकताको तथ्यलाई उसले पूर्ण रूपमा पहिचान गर्न सकुञ्जेल, अनि त्यो समयदेखि ऊ यसमा समर्पित हुन सकुञ्जेलसम्मको प्रक्रिया निकै लामो हुने भए तापनि, यदि व्यक्तिले वास्तवमा वर्षहरूको गन्ती गर्छ भने, उसले यी इनामहरू प्राप्त गर्ने मौकाको रूपमा तीस वा चालीस वर्षभन्दा बढी समय पाउँदैन। प्रायजसो, मानिसहरू आशिष् प्राप्त गर्ने आफ्ना इच्छा र महत्वाकांक्षाहरूमा बहकिएर जान्छन्, त्यसैले तिनीहरूले मानव जीवनको सार कहाँ छ भनी देख्दैनन् र सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतालाई जान्नुको महत्त्व बुझ्दैनन्। मानव जीवन र सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतालाई अनुभव गर्नको लागि मानव संसारमा प्रवेश गर्ने यो बहुमूल्य अवसरलाई त्यस्ता मानिसहरूले बहुमूल्य ठान्दैनन्, र सृष्टि गरिएको प्राणीले सृष्टिकर्ताको व्यक्तिगत मार्गनिर्देशन प्राप्त गर्नु कति बहुमूल्य छ भनी तिनीहरूले महसुस गर्दैनन्। त्यसैले म भन्छु, परमेश्वरको कार्य शीघ्र रूपमा समाप्त होस् भन्ने चाहना गर्ने, उहाँको वास्तविक व्यक्तित्वलाई तुरुन्तै देख्न सकूँ र सकेसम्म चाँडो आशिष्हरू प्राप्त गर्न सकूँ भनेर परमेश्वरले जतिसक्दो चाँडो मानिसको अन्त्यको बन्दोबस्त गरून् भन्ने इच्छा गर्ने मानिसहरू—तिनीहरू सबैभन्दा खराब अवज्ञाको दोषी हुन्छन् र तिनीहरू घोर मूर्ख हुन्छन्। यसबीच, आफ्नो सीमित समय अवधिमा सृष्टिकर्ताको सार्वभौमिकतालाई जान्ने यो अद्वितीय अवसरको फाइदा लिनेहरू नै मानिसहरूमाझ रहेका बुद्धिमानहरू, सबैभन्दा बढी मानसिक तीक्ष्णता भएकाहरू हुन्। यी दुई फरक इच्छाहरूले दुई अत्यन्तै फरक दृष्टिकोण र खोजीको खुलासा गर्छन्: आशिष् खोज्नेहरू स्वार्थी र नीच हुन्छन् र तिनीहरू परमेश्वरका अभिप्रायहरूप्रति कुनै ध्यान दिँदैनन्, कहिल्यै पनि परमेश्वरको सार्वभौमिकतालाई बुझ्ने प्रयास गर्दैनन्, यसमा समर्पित हुने इच्छा कहिल्यै गर्दैनन्, बरु आफूलाई जस्तो मन लाग्यो त्यस्तै तवरमा जिउन चाहन्छन्। तिनीहरू अनुचित चरित्रहीनहरू हुन्, र मानिसहरूको यही वर्गलाई नै नष्ट गरिनेछ। परमेश्वरलाई चिन्न खोज्नेहरू आफ्ना इच्छाहरूलाई पन्छाउन सक्छन्, परमेश्वरको सार्वभौमिकता र परमेश्वरको बन्दोबस्तमा समर्पित हुन इच्छुक हुन्छन्, र परमेश्वरको अख्तियारको अधीनमा बस्ने र परमेश्वरका अभिप्रायहरू पूरा गर्ने प्रकारका मानिस बन्ने प्रयास गर्छन्। यस्ता मानिसहरू ज्योति र परमेश्वरका आशिष्हरूको माझमा जिउँछन्, र तिनीहरूलाई अवश्य नै परमेश्वरले स्याबासी दिनुहुनेछ। जेसुकै भए पनि, मानव छनौट व्यर्थ छ, र परमेश्वरको कामको लागि कति लामो समय लाग्छ भन्नेबारे मानिसहरूले केही पनि भन्न पाउँदैनन्। आफैलाई परमेश्वरको कृपामा सुम्पेर उहाँको सार्वभौमिकतामा समर्पित हुनु नै मानिसहरूको लागि उचित हुन्छ। यदि तैँले आफैलाई उहाँको कृपामा समर्पित गर्दैनस् भने, तैँले के गर्न सक्छस् र? के यसको परिणामस्वरूप परमेश्वरले कुनै घाटा बेहोर्नुहुनेछ र? यदि तैँले आफैलाई उहाँको कृपामा समर्पित गर्दैनस्, बरु आफैलाई मालिक बनाउने प्रयास गर्छस् भने, तैँले मूर्ख निर्णय गरिरहेको छस्, र आखिरमा घाटा बेहोर्ने तँ नै हुनेछस्। मानिसहरूले जतिसक्दो चाँडो परमेश्वरसँग सहकार्य गरे भने मात्रै, तिनीहरूले उहाँको योजनाबद्ध कार्यलाई स्वीकार गर्न, उहाँको अख्तियारलाई जान्न, र तिनीहरूका लागि उहाँले गर्नुभएका सबै कुरा बुझ्न हतार गर्छन् भने मात्रै, तिनीहरूसित आशा हुनेछ। यसरी मात्रै तिनीहरूको जीवन व्यर्थमा जिइएको हुनेछैन, र तिनीहरूले मुक्ति प्राप्त गर्नेछन्।
मानव नियतिमाथि परमेश्वरको सार्वभौमिकता छ भन्ने तथ्यलाई कसैले परिवर्तन गर्न सक्दैन
मैले भर्खरै भनेका सबै कुरा सुनिसकेपछि, के भवितव्यप्रतिको तिमीहरूको विचार परिवर्तन भएको छ? तिमीहरू मानव भवितव्यमाथिको परमेश्वरको सार्वभौमिकताको तथ्यलाई कसरी बुझ्छौ? स्पष्ट रूपमा भन्दा, परमेश्वरको अख्तियारअन्तर्गत, हरेक व्यक्तिले सक्रिय वा निष्क्रिय रूपमा उहाँको सार्वभौमिकता र उहाँका प्रबन्धहरू स्वीकार गर्छ र उसले आफ्नो जीवनको दौरान जतिसुकै सङ्घर्ष गरे पनि, जतिसुकै कुटिल मार्गहरूमा हिँडे पनि, अन्त्यमा ऊ सृष्टिकर्ताले उसका लागि तय गरेको भवितव्यको कक्षमा नै फर्कनेछ। यो नै सृष्टिकर्ताको अख्तियारको उछिन्न नसकिने गुण र उहाँको अख्तियारले ब्रह्माण्डलाई नियन्त्रण र शासन गर्ने तरिका हो। यो उछिन्न नसकिने गुण, नियन्त्रण र शासनको यो रूप नै यावत् थोकको जीवनलाई निर्देशित गर्ने नियमहरूका लागि जिम्मेवार छ, त्यसले मानिसहरूलाई कुनै हस्तक्षेपविना बारम्बार पुनर्जन्म लिन दिन्छ, त्यसले संसारलाई दिन-प्रतिदिन, वर्षैपिच्छे नियमित रूपमा घुम्न र अगाडि बढ्न दिन्छ। तिमीहरूले यी सबै तथ्य देखेका छौ र तिमीहरू चाहे सतही रूपमा होस् वा गहन रूपमा, तिनलाई बुझ्छौ अनि तिमीहरूको बुझाइको गहिराइ सत्यताबारे तिमीहरूको अनुभव र ज्ञानमा अनि परमेश्वरबारे तिमीहरूको ज्ञानमा निर्भर हुन्छ। तँ सत्यता वास्तविकतालाई कति राम्ररी जान्दछस्, तैँले परमेश्वरका वचनहरू कति अनुभव गरेको छस्, तँ परमेश्वरको सार र स्वभावलाई कति राम्ररी जान्दछस्—यी सबैले परमेश्वरको सार्वभौमिकता र प्रबन्धहरूबारे तेरो बुझाइको गहिराइलाई प्रतिनिधित्व गर्छन्। के परमेश्वरको सार्वभौमिकता र प्रबन्धहरूको अस्तित्व मानवजाति तीप्रति समर्पित हुन्छन् कि हुँदैनन् भन्ने कुरामा निर्भर हुन्छ? के परमेश्वरसँग यो अख्तियार छ भन्ने तथ्य मानवजाति त्यसप्रति समर्पित हुन्छ कि हुँदैन भन्ने कुराद्वारा निर्धारित हुन्छ? परिस्थितिहरू जस्तोसुकै भए पनि परमेश्वरको अख्तियार अस्तित्वमा छ। सबै परिस्थितिमा, परमेश्वर आफ्ना सोच र आफ्ना चाहनाहरूअनुरूप सबैको भवितव्य र यावत् थोकमाथि सार्वभौमिकता राख्नुहुन्छ र ती प्रबन्ध गर्नुहुन्छ। यो मानिसहरूमा हुने परिवर्तनहरूअनुरूप परिवर्तन हुनेछैन; यो मानिसको इच्छाबाट स्वतन्त्र छ अनि यसलाई समय, स्थान र भूगोलमा हुने कुनै पनि परिवर्तनहरूद्वारा बदल्न सकिँदैन, किनभने परमेश्वरको अख्तियार नै उहाँको सार हो। मानिसले परमेश्वरको सार्वभौमिकतालाई जान्न र स्वीकार गर्न सक्छ कि सक्दैन अनि मानिस त्यसप्रति समर्पित हुन सक्छ कि सक्दैन—यसमध्ये कुनै पनि कुराले मानव भवितव्यमाथिको परमेश्वरको सार्वभौमिकताको तथ्यलाई अलिकति पनि बदल्दैन। अर्थात्, मानिसले परमेश्वरको सार्वभौमिकताप्रति जस्तोसुकै मनोवृत्ति लिए पनि, यसले परमेश्वर मानव भवितव्य र यावत् थोकमाथि सार्वभौमिकता राख्नुहुन्छ भन्ने तथ्यलाई परिवर्तन गर्न नै सक्दैन। तँ परमेश्वरको सार्वभौमिकताप्रति आफूलाई समर्पित गर्दैनस् भने पनि, तेरो भवितव्य अझै पनि उहाँको सार्वभौमिकताअन्तर्गत नै हुन्छ; तैँले उहाँको सार्वभौमिकतालाई नजाने पनि, उहाँको अख्तियार अझै पनि अस्तित्वमा छ। परमेश्वरको अख्तियार र मानव भवितव्यमाथिको परमेश्वरको सार्वभौमिकताको तथ्य मानव इच्छाबाट स्वतन्त्र छन् अनि मानिसका रुचि र छनौटहरूअनुरूप परिवर्तन हुँदैनन्। परमेश्वरको अख्तियार चारैतिर, हरघडी, हरेक क्षणमा हुन्छ। स्वर्ग र पृथ्वी बितेर जानेछन्, तर उहाँको अख्तियार कहिल्यै बितेर जानेछैन, किनभने उहाँ परमेश्वर स्वयम् हुनुहुन्छ, उहाँसँग अद्वितीय अख्तियार छ र उहाँको अख्तियार मानिस, घटना वा कामकुराहरूद्वारा, स्थान वा भूगोलद्वारा प्रतिबन्धित वा सीमित छैन। हरसमय, परमेश्वर आफ्नो अख्तियार प्रयोग गर्नुहुन्छ, आफ्नो शक्ति प्रकट गर्नुहुन्छ र सदाझैँ आफ्नो व्यवस्थापनको काम जारी राख्नुहुन्छ; हरसमय, उहाँ यावत् थोकमाथि सार्वभौमिकता राख्नुहुन्छ, यावत् थोकलाई भरणपोषण गर्नुहुन्छ र यावत् थोकलाई योजनाबद्ध गर्नुहुन्छ—ठिक त्यस्तै जस्तो उहाँ सधैँ गर्नुहुन्छ। कसैले पनि यसलाई परिवर्तन गर्न सक्दैन। यो तथ्य हो; यो अनादिकालदेखि नै अपरिवर्तनीय सत्यता रहँदै आएको छ!
परमेश्वरको अख्तियारमा समर्पित हुन चाहनेहरूको लागि उचित मनोवृत्ति र अभ्यास
परमेश्वरको अख्तियार र मानव नियतिमाथिको परमेश्वरको सार्वभौमिकताको तथ्यलाई अब मानिसले कस्तो मनोवृत्तिले जान्नु र लिनुपर्छ? हरेक व्यक्तिको अघि खडा हुने वास्तविक समस्या यही हो। वास्तविक जीवनमा समस्याहरू सामना गर्ने क्रममा, तैँले परमेश्वरको अख्तियार र उहाँको सार्वभौमिकतालाई कसरी बोध गर्नुपर्छ र चिन्नुपर्छ? जब तँ यी समस्याहरू सामना गर्छस् र तँलाई तिनलाई कसरी बुझ्ने, सम्हाल्ने, र अनुभव गर्ने भन्ने थाहा हुँदैन, तब तँसँग परमेश्वरको सार्वभौमिकता र प्रबन्धहरूमा समर्पित हुने अभिप्राय र चाहना छ भनेर प्रदर्शन गर्न, अनि यस समर्पणको वास्तविकता देखाउन तैँले कस्तो मनोवृत्ति अपनाउनुपर्छ? पहिले, तैँले प्रतीक्षा गर्न सिक्नैपर्छ; त्यसपछि तैँले खोजी गर्न सिक्नैपर्छ; र त्यसपछि तैँले समर्पित हुन सिक्नैपर्छ। “प्रतीक्षा गर्नु” भनेको परमेश्वरको समय प्रतीक्षा गर्नु हो, उहाँले तेरा निम्ति प्रबन्ध गरेका मानिस, घटना र कामकुराहरूको प्रतीक्षा गर्नु हो, अनि उहाँका अभिप्रायहरू तँसामु क्रमिक रूपमा प्रकट हुने प्रतीक्षा गर्नु हो। “खोजी गर्नु” भनेको परमेश्वरद्वारा योजनाबद्ध गरिएका मानिस, घटना, र कामकुराहरूमार्फत तँप्रतिका उहाँका श्रमसाध्य अभिप्रायहरूलाई जाँच्नु र बुझ्नु हो, तिनमा भएका सत्यताहरू बुझ्नु हो, मानिसहरूले गर्नुपर्ने कुरा र तिनीहरूले पालना गर्नुपर्ने मार्गहरू बुझ्नु हो, र परमेश्वर मानिसहरूमा के-कस्ता नतिजाहरू प्राप्त गर्न र तिनीहरूमा के-कस्ता उपलब्धिहरू हासिल गर्न चाहनुहुन्छ भनेर बुझ्नु हो। “समर्पित हुनु” ले चाहिँ अवश्य नै परमेश्वरद्वारा योजनाबद्ध गरिएका मानिस, घटना, र कामकुराहरू स्वीकार गर्नुलाई, उहाँको सार्वभौमिकता स्वीकार गर्नुलाई, र यसमार्फत, सृष्टिकर्ता कसरी मानिसको नियतिमाथि सार्वभौमिकता राख्नुहुन्छ, उहाँ कसरी मानिसलाई उहाँको जीवन आपूर्ति गर्नुहुन्छ, र उहाँले कसरी मानिसभित्र सत्यता छिराउनुहुन्छ भनेर अनुभव गर्नुलाई जनाउँछ। परमेश्वरको सार्वभौमिकता र प्रबन्धहरूअन्तर्गत रहेका यावत् थोकले प्राकृतिक नियमहरू पालना गर्छन्, र यदि तँसँग परमेश्वरले तेरा लागि प्रबन्ध गर्ने र सार्वभौमिकता राख्ने सबै कुरा स्वीकार गर्ने आस्था छ भने, तैँले प्रतीक्षा गर्न सिक्नुपर्छ, तैँले खोजी गर्न सिक्नुपर्छ, र तैँले समर्पित हुन सिक्नुपर्छ। परमेश्वरको अख्तियारमा समर्पित हुन इच्छुक हरेक व्यक्तिले अपनाउनुपर्ने मनोवृत्ति यही हो, र यो परमेश्वरको सार्वभौमिकता र प्रबन्धहरूलाई स्वीकार गर्न र तिनमा समर्पित हुन इच्छुक हरेक व्यक्तिमा हुनुपर्ने सबैभन्दा आधारभूत गुण पनि हो। त्यस्तो मनोवृत्ति धारण गर्नका लागि, त्यस्तो गुण हुनका लागि, तिमीहरूले अझै बढी परिश्रम गर्नैपर्छ; सत्यता बुझेपछि मात्र साँचो समर्पणता हासिल गर्न र साँचो वास्तविकतामा प्रवेश गर्न सकिन्छ।
परमेश्वरलाई आफ्नो अद्वितीय सार्वभौमको रूपमा स्वीकार गर्नु नै मुक्ति पाउने पहिलो कदम हो
परमेश्वरको अख्तियार सम्बन्धी सत्यताहरू हरेक व्यक्तिले गम्भीर रूपमा लिनुपर्ने, आफ्नो हृदयबाट अनुभव गर्नुपर्ने र बुझ्नुपर्ने सत्यताहरू हुन्; किनभने यी सत्यताहरूले हरेक व्यक्तिको जीवनमा प्रभाव पार्दछन्; हरेक व्यक्तिको विगत, वर्तमान, र भविष्यमा प्रभाव पार्दछन्; हरेक व्यक्तिले जीवनमा पार गर्नैपर्ने महत्त्वपूर्ण घडीहरूमा प्रभाव पार्दछन्; परमेश्वरको सार्वभौमिकता सम्बन्धी मानिसको ज्ञान र परमेश्वरको अख्तियारलाई व्यक्तिले सामना गर्नुपर्ने मनोवृत्तिमा प्रभाव पार्दछन्; अनि, स्वाभाविक रूपमै, हरेक व्यक्तिको अन्तिम गन्तव्यलाई प्रभाव पार्दछन्। त्यसकारण, तिनलाई जान्न र बुझ्नको लागि जीवनभरको मोल आवश्यक पर्छ। जब तैँले परमेश्वरको अख्तियारलाई प्रत्यक्ष रूपमा हेर्छस्, जब तैँले उहाँको सार्वभौमिकतालाई स्वीकार गर्छस्, तब तैँले क्रमिक रूपमा परमेश्वरको अख्तियारको अस्तित्व सम्बन्धी सत्यतालाई महसुस गर्नेछस् र बुझ्नेछस्। तर यदि तैँले परमेश्वरको अख्तियारलाई कहिल्यै पहिचान गर्दैनस् र उहाँको सार्वभौमिकतालाई कहिल्यै स्वीकार गर्दैनस् भने, तँ जति वर्ष बाँचे पनि, तैँले परमेश्वरको सार्वभौमिकताको अलिकति ज्ञान पनि प्राप्त गर्नेछैनस्। यदि तैँले परमेश्वरको अख्तियारलाई साँचो रूपमा जान्दैनस् र बुझ्दैनस् भने, तैँले दशकौंसम्म परमेश्वरमा विश्वास गरेको भए पनि, तँ बाटोको अन्त्यमा पुग्दा तँसँग आफ्नो जीवनको लागि देखाउने कुरा केही पनि हुँदैन, अनि स्वाभाविक रूपमै तँसँग मानव नियतिमाथिको परमेश्वरको सार्वभौमिकताको अलिकति ज्ञान समेत हुनेछैन। के यो अत्यन्तै दुःखलाग्दो कुरा होइन र? त्यसैले तँ जीवनमा चाहे जति नै टाढासम्म हिँडिसकेको भए पनि, तँ अहिले जति नै उमेरको भए पनि, तेरो बाँकी यात्रा जति नै लामो भए पनि, तैँले सर्वप्रथम परमेश्वरको अख्तियारलाई अनुमोदन गर्नैपर्छ र त्यसलाई गम्भीर रूपमा लिनैपर्छ, अनि परमेश्वर तेरो अद्वितीय सार्वभौम हुनुहुन्छ भन्ने तथ्यलाई स्वीकार गर्नैपर्छ। मानव नियतिमाथि परमेश्वरको सार्वभौमिकता सम्बन्धी यी सत्यताहरूको स्पष्ट एवम् सही ज्ञान र बुझाइ प्राप्त गर्नु सबैका लागि अनिवार्य पाठ हुन्; यो पाठ मानव जीवनलाई जान्ने र सत्यतालाई प्राप्त गर्ने चाबी हो। यो परमेश्वरलाई चिन्ने जीवन, उहाँलाई चिन्ने अध्ययनको आधारभूत पाठ पनि हो, जसलाई सबैले प्रत्येक दिन सामना गर्नुपर्छ अनि जसबाट कोही पनि उम्कन सक्दैन। यदि यो लक्ष्यमा पुग्नको लागि कसैले छोटो बाटो लिने इच्छा गर्छ भने, म तँलाई अहिले नै भन्छु, त्यो असम्भव हुन्छ! यदि तँ परमेश्वरको सार्वभौमिकताबाट उम्कन चाहन्छस् भने, त्यसको सम्भावना त झनै कम हुन्छ! परमेश्वर मानिसको एक मात्र प्रभु हुनुहुन्छ, परमेश्वर नै मानव नियतिको एक मात्र सार्वभौम हुनुहुन्छ, त्यसकारण मानिसले आफ्नो नियतिमाथि सार्वभौमिकता राख्न असम्भव छ, उसले नियतिबाहिर पाइला टेक्न असम्भव हुन्छ। व्यक्तिका क्षमताहरू जति नै ठूला भए पनि, उसले अरूको नियतिलाई प्रभाव पार्न सक्दैन, त्यसलाई योजनाबद्ध गर्ने, प्रबन्ध गर्ने, नियन्त्रण गर्ने, वा परिवर्तन गर्ने कुरा त परै जाओस्। अद्वितीय परमेश्वर स्वयम् मात्रै मानिसका यावत् थोकमाथि सार्वभौम हुनुहुन्छ। मानव नियतिमाथि सार्वभौमिकता राख्ने अद्वितीय अख्तियार अद्वितीय परमेश्वर स्वयम्सँग मात्रै भएकाले, सृष्टिकर्ता मात्रै मानिसको अद्वितीय सार्वभौम हुनुहुन्छ। सृष्टि गरिएका मानवजातिमाथि मात्रै होइन, कुनै पनि मानिसले देख्न नसक्ने सृष्टि नगरिएका प्राणीहरू, तारामण्डल, आकाशमण्डलमाथि समेत परमेश्वरको अख्तियारको सार्वभौमिकता छ। यो निर्विवाद तथ्य हो, साँचो रूपमा अस्तित्वमा रहेको तथ्य हो, जसलाई कुनै पनि व्यक्ति वा वस्तुले परिवर्तन गर्न सक्दैन। यदि तिमीहरूमध्ये कोही अझै पनि आफूसँग केही विशेष सीप वा क्षमता छ भन्ने विश्वास गर्दै, र सौभाग्यले आफ्नो वर्तमान परिस्थितिहरूलाई परिवर्तन गर्न वा ती परिस्थितिहरूबाट उम्कन सक्छु भन्ने ठान्दै, हाल अवस्था वा काम-कुराहरू जे-जस्तो रूपमा छन् त्यसप्रति असन्तुष्ट छौ भने, यदि तिमीहरूले आफ्नो नियतिलाई मानव प्रयासको माध्यमद्वारा परिवर्तन गरेर आफूलाई आफ्ना साथीसंगीहरूभन्दा राम्रो देखाउने र ख्याति र सम्पत्ति कमाउने प्रयास गर्छौ भने, म तँलाई भन्छु, तैँले आफ्नै लागि परिस्थिति कठिन तुल्याइरहेको छस्, तैँले दुःख पाउन मात्र खोजिरहेको छस्, तैँले आफ्नै चिहान खनिरहेको छस्! ढिलो-चाँडो, एक दिन तैँले आफूले गलत निर्णय गरेछु र आफ्ना प्रयासहरू व्यर्थ भएछन् भन्ने पत्ता लगाउनेछस्। नियति विरुद्ध संघर्ष गर्ने तेरो महत्वाकांक्षा, तेरो इच्छा, अनि तेरो आफ्नै खराब आचरणले तँलाई फर्की आउनै नसकिने ओरालो बाटोतर्फ डोर्याउनेछ, अनि यसको लागि तैँले तीतो मूल्य चुकाउनेछस्। हाल तैँले यी परिणामहरूको गम्भीरतालाई नदेख्ने भए तापनि, परमेश्वर नै मानव नियतिका सार्वभौम हुनुहुन्छ भन्ने सत्यतालाई अझै गहन रूपमा अनुभव गर्दै र बुझ्दै जाने क्रममा, तैँले बिस्तारै मैले आज बोलेको कुरा र यसको वास्तविक अर्थहरूलाई महसुस गर्दै जानेछस्। तँसँग साँचो रूपमा हृदय र आत्मा छ कि छैन अनि तँ सत्यतालाई प्रेम गर्ने व्यक्ति होस् कि होइनस् भन्ने कुरा परमेश्वरको सार्वभौमिकता र सत्यताप्रति तैँले कस्तो मनोवृत्ति राख्छस् भन्ने कुरामा भर पर्छ। यसले प्राकृतिक रूपमै तैँले परमेश्वरको अख्तियारलाई साँच्चै चिन्न र बुझ्न सक्छस् कि सक्दैनस् भन्ने कुरा निर्धारित गर्छ। यदि तैँले आफ्नो जीवनकालमा कहिल्यै परमेश्वरको सार्वभौमिकता र उहाँका प्रबन्धहरू महसुस गरेको छैनस्, परमेश्वरको अख्तियार त झनै मानेको र स्विकारेको छैनस् भने, तब तँ पूर्णतः बेकामको हुनेछस्, र निःसन्देह परमेश्वरद्वारा तिरस्कृत हुनेछस्, यसको कारण तैँले लिएको मार्ग र तैँले गरेको छनौट हुनेछ। तर परमेश्वरको काममा उहाँको परीक्षा, उहाँको सार्वभौमिकता स्विकार्न सक्ने, उहाँको अख्तियारमा समर्पित हुन सक्ने, अनि बिस्तारै उहाँका वचनहरूको वास्तविक अनुभव प्राप्त गर्न सक्नेहरूले परमेश्वरको अख्तियारको वास्तविक ज्ञान, उहाँको सार्वभौमिकताको वास्तविक अनुभव प्राप्त गरेका हुनेछन्; तिनीहरूले साँच्चै आफूलाई सृष्टिकर्तासामु समर्पण गरेका हुनेछन्। त्यस्ता मानिसहरू मात्रै साँच्चै मुक्ति दिइएका हुनेछन्। तिनीहरूले परमेश्वरको सार्वभौमिकता बोध गरेका हुनाले, तिनीहरूले यसलाई स्वीकार गरेका हुनाले, मानव नियतिमाथि परमेश्वर सार्वभौम हुनुहुन्छ भन्ने तथ्यप्रति तिनीहरूसँग सही, वास्तविक अनुभव र समर्पणता हुन्छ। जब तिनीहरूले मृत्यु सामना गर्छन्, तिनीहरूसँग अय्यूबको जस्तै, मृत्युसँग भयभीत नहुने मन हुनेछ, अनि कुनै पनि व्यक्तिगत छनौट, कुनै पनि व्यक्तिगत चाहनाहरूविना नै तिनीहरू सबै कुरामा परमेश्वरको योजनाबद्ध कार्य र उहाँका प्रबन्धहरूमा समर्पित हुनेछन्। त्यस्तो व्यक्ति मात्रै साँचो, सृजित मानवजातिका रूपमा सृष्टिकर्ताको छेउमा फर्केर जान सक्नेछ।
डिसेम्बर १७, २०१३
