नम्बर ९: निर्णय गर्ने सामर्थ्य

अब हामी नवौँ सामर्थ्य, अर्थात् निर्णय गर्ने सामर्थ्यलाई हेरौँ। निर्णय गर्ने सामर्थ्यले व्यक्तिको क्षमतालाई निकै परीक्षण गर्छ; औसत व्यक्तिमा यो सामर्थ्य हुँदैन। निर्णय गर्ने क्षमता र सामर्थ्य साँच्‍चै भएका मानिसहरू नै निर्णय गर्ने तहमा रहेका मानिसहरू हुन्। त्यसोभए, निर्णय गर्ने सामर्थ्यले मुख्य रूपमा केलाई जनाउँछ? यसले विभिन्‍न मानिस, घटना, र कामकुराहरू उत्पन्न हुँदा र धेरैजसो मानिसहरूले ती कुराहरूलाई छर्लङ्ग देख्‍न नसक्दा कसरी कतिपय मानिसहरूले परमेश्‍वरका वचनहरू र सत्यताका आधारमा विभिन्‍न प्रकारका समस्याहरू खुट्ट्याउन र तिनलाई सम्हाल्न र विभिन्‍न प्रकारका मानिसहरूलाई सम्हाल्न सक्छन् भन्‍ने कुरालाई जनाउँछ। समस्याहरू सम्हाल्ने यस सामर्थ्यलाई निर्णय गर्ने सामर्थ्य भनिन्छ। कामकुराहरूलाई सम्हाल्ने यो सामर्थ्य भएका मानिसहरूमा निर्णय गर्ने सामर्थ्य हुन्छ; कामकुराहरूलाई सम्हाल्ने यो सामर्थ्य नभएका मानिसहरूमा निर्णय गर्ने सामर्थ्य हुँदैन। निर्णय गर्ने सामर्थ्यमा के-के पर्छन्? यसमा मानिसहरूको बोध सामर्थ्य, तजबिज गर्ने सामर्थ्य, कामकुराको परख गर्ने सामर्थ्य, र परिस्थितिहरूलाई सम्बोधन गर्ने सामर्थ्य पर्छन्। यी कुराहरूलाई समग्रमा निर्णय गर्ने सामर्थ्य भनिन्छ। निर्णय गर्ने सामर्थ्य भएका मानिसहरूले समस्याहरूको सारबारे तजबिज गर्न र समस्याहरूका गुणहरूको परख गर्न सक्छन्। अवश्य नै, अझै महत्त्वपूर्ण कुरा त, तिनीहरूले विभिन्‍न समस्याहरूलाई सम्हाल्ने सिद्धान्त र दिशालाई बुझ्न सक्छन्। यी कुराहरू गर्न सक्‍ने मानिसहरू मात्रै निर्णय गर्ने सामर्थ्य भएका मानिसहरू हुन्। उदाहरणका लागि, मानौँ सबैले एकपछि अर्को गर्दै धेरै घटना, तथ्य, साथै अस्तित्वमा रहिआएका कारक, परिस्थिति, सर्तहरू, इत्यादिबारे कुरा गरिरहेका छन्। माथि उल्लेख गरिएका विभिन्‍न कारक र सर्तका आधारमा, निर्णय गर्ने सामर्थ्य भएका मानिसहरूले अन्ततः कसरी कार्य गर्ने, कार्यको माध्यम र दिशा के हुनुपर्छ, हासिल गर्न सकिने सबैभन्दा राम्रो स्तर के हो, र स्वीकार्य न्यूनतम स्तर के हो भनेर निर्णय गर्छन्—तिनीहरूसँग आधार स्तर हुन्छ। त्यसपछि, आफूले बुझ्ने सत्यता सिद्धान्तहरूका आधारमा, तिनीहरूले समस्याहरू सम्हाल्छन्। यो सामर्थ्य भएकाहरू निर्णय गर्ने सामर्थ्य भएका मानिसहरू हुन्, र त्यस्ता मानिसहरू सबैभन्दा राम्रो क्षमता भएका मानिसहरू हुन्। तिनीहरूले जस्तोसुकै व्यावसायिक सीपको सामना गरे पनि, वा तिनीहरूले जस्तोसुकै समस्यालाई सम्हालिरहेका भए पनि, र पत्ता लागेको समस्या एकपक्षीय भए पनि वा बहुपक्षीय भए पनि, सरल भए पनि वा जटिल भए पनि, निर्णय गर्ने सामर्थ्य भएका मानिसहरूले समस्याहरूको सारबारे तजबिज गर्न र समस्याहरूका गुणहरूको परख गर्न सक्छन्। र समस्या र विद्यमान अवस्थाहरूका आधारमा कसरी कार्य गर्ने भनेर अन्तिममा निर्णय गर्नका लागि सबै पक्षबाट आउने विभिन्‍न जानकारीहरू प्रयोग गर्न सक्छन्। यो निर्णय मुख्य रूपमा विद्यमान अवस्थाहरूमा के हासिल गर्न सकिन्छ भन्‍ने कुराका आधारमा गरिन्छ, र तिनीहरूले तय गर्ने कार्ययोजना नै सबैभन्दा राम्रो समाधान हुन्छ। यसरी समस्याहरू सम्हाल्न सक्‍नेहरू निर्णय गर्ने सामर्थ्य भएका मानिसहरू हुन्। यस्तो निर्णय गर्ने सामर्थ्य भएका मानिसहरू अत्यन्तै राम्रो क्षमता भएका मानिसहरू हुन्। त्यस्ता मानिसहरू मात्रै अगुवा बन्‍न र निर्णयकर्ताको समूहमा कर्तव्य निर्वाह गर्नका लागि उपयुक्त हुन्छन्। कमजोर क्षमता वा औसत क्षमता भएका मानिसहरूले कुनै पनि प्रकारको समस्याको सामना गर्दा, आफूलाई त्यस मामलामा सीमित गरेर केही सतही शब्दहरू बोल्न मात्रै सक्छन्, र तिनीहरू समस्यालाई समाधान गर्न पूर्ण रूपमा असमर्थ हुन्छन्। तिनीहरूले अरूसँग परामर्श गरे पनि र समस्याका बारेमा खोजीनिधी गरे पनि, अन्तिममा अझै पनि परिभाषा निकाल्न सक्दैनन् र तिनीहरूलाई कसरी कार्य गर्ने भन्‍ने थाहा हुँदैन। यो निर्णय गर्ने सामर्थ्यको कमी हुनु हो। वर्तमान परिस्थिति जति नै जटिल भए पनि वा अहिले सम्हाल्नुपर्ने समस्या जति नै गाह्रो भए पनि र त्यसो गर्दा जति नै ठूलो बाधाको सामना गर्नुपर्ने भयो भने पनि, निर्णय गर्ने सामर्थ्य भएका मानिसहरूले त्यसलाई सिद्धान्तहरूअनुसार उचित रूपमा सम्हाल्न सक्छन्, र तिनीहरूले त्यसलाई तुलनात्मक रूपमा उचित र भरपर्दो तरिकाले सम्हाल्छन्। त्यस्ता मानिसहरू निर्णय गर्ने सामर्थ्य भएका मानिसहरू हुन्। औसत निर्णय गर्ने सामर्थ्य भएका मानिसहरूले मण्डलीमा साधारण परिस्थितिहरू र केही आम घटनाहरूको सामना गर्दा, ती कुरालाई सम्हाल्न सक्छन्। तर यदि तिनीहरूले निश्‍चित विशेष मानिस, घटना, र कामकुराहरूको सामना गरे भने, तिनीहरू अन्योलमा पर्छन्, र तिनलाई कसरी सामना गर्ने वा सम्हाल्ने भन्‍ने तिनीहरूलाई थाहा हुँदैन। धेरै विचार गरेपछि, तिनीहरूले अझै पनि स्पष्ट मूल्याङ्कन वा निर्णय गर्न सक्दैनन्। निर्णय गर्ने सामर्थ्य भएका मानिसहरूलाई समस्याको जडलाई लक्षित गर्दै सत्यता सिद्धान्तहरूको खोजी गर्न आउँछ। निर्णय गर्ने सामर्थ्य नभएका मानिसहरूलाई समस्याको जड कहाँ छ, कसरी खोजी गर्ने, वा केको खोजी गर्ने भन्‍ने थाहा हुँदैन। तिनीहरूबीचको भिन्‍नता यही हो। यदि व्यक्तिले खोजी गरेर के गर्ने भन्‍ने कुरा थाहा पाउँछ भने, यसले ऊसँग औसत क्षमता छ भन्‍ने सङ्केत गर्छ। कमजोर क्षमता भएका मानिसहरूका हकमा भन्दा, तिनीहरूले खोजी गरेर केही सत्यता सिद्धान्तहरू बुझे भने पनि र त्यस बेला तिनीहरूलाई आफूले मामला सम्हाल्न जानेको भन्‍ने महसुस भए पनि, त्यसलाई सम्हाल्ने बेला तिनीहरूले त्यसो गर्न सक्दैनन्। तिनीहरू जिल्‍ल पर्छन्: “म किन मैले भर्खरै बुझेका सत्यता सिद्धान्तहरू लागू गर्न सक्दिनँ? मैले के कुरा छुटाइरहेको छु?” फेरि पनि, तिनीहरू अन्योलग्रस्त हुन्छन्, र अन्त्यमा, तिनीहरूले अझै पनि समस्या समाधान गर्न सक्दैनन्। यो निर्णय गर्ने सामर्थ्यको कमी हुनु हो; यो कमजोर क्षमता हुनु हो। सबैभन्दा कमजोर क्षमता भएका मानिसहरूले तैँले जे भन्छस् त्यही गर्छन्। यदि तैँले तिनीहरूलाई के गर्ने भनेर बताइनस् भने, तिनीहरूलाई कसरी कार्य गर्ने भन्‍ने थाहा हुँदैन। जब निर्णय गर्ने तहका मानिसहरूले तिनीहरूलाई कुनै काम गर्न अधिकार, आज्ञा वा निर्देशन दिन्छन्, तब तिनीहरूले आफूलाई भनिए अनुसार मात्रै त्यो गर्न सक्छन्। तर, काम किन त्यसरी पूरा गर्ने, कामले के-कस्ता परिणामहरू हासिल गर्नुपर्ने हो, वा मूल परिदृश्यभन्दा फरक अनपेक्षित परिस्थितिहरू उत्पन्न भए भने के गर्ने र त्यसलाई कसरी सम्हाल्ने भन्‍ने कुराको हकमा भन्दा, तिनीहरूलाई यीमध्ये कुनै कुरा थाहा हुँदैन, र तिनीहरूले सोध्नुपर्छ, र समस्या समाधान गर्न अरूको सहयोग पर्खेर बस्नुपर्छ। यो निर्णय गर्ने सामर्थ्यको कमी हुनु हो। त्यस्ता मानिसहरू रोबट जस्तै हुन्छन्—तिनीहरू अरूद्वारा चलाइन र नियन्त्रण गरिन मात्रै सक्छन्, र तिनीहरूसँग कुनै स्वायत्तता हुँदैन। कुनै क्षमता नभएको यस्तो व्यक्तिमा निर्णय गर्ने सामर्थ्य हुँदैन भन्‍ने कुरामा त कुनै प्रश्‍नै उठ्दैन—ऊ निर्णय गर्ने सामर्थ्यबाट यति टाढा हुन्छ कि उसमा यो सामर्थ्य हुँदै हुँदैन। निर्णय गर्ने सामर्थ्यलाई तीन तहमा मात्रै विभाजित गर्नुपर्छ: उच्च, मध्यम, र न्यून। उच्च, मध्यम, र न्यूनले क्रमशः असल, औसत, र कमजोरलाई जनाउँछन्। क्षमता नभएका मानिसहरूका हकमा निर्णय गर्ने सामर्थ्यका बारेमा कुरा गर्नु पनि बेकार हुन्छ; तिनीहरूले जे गरिरहेका भए पनि, निर्णय गर्न सक्दैनन्। उदाहरणका लागि, तिनीहरूलाई शरद ऋतु आएर मौसम चिसो हुँदा ठ्याक्कै के लगाउनु उचित हुन्छ, र हिउँद आएर मौसम जाडो भएपछि के लगाउनु उचित हुन्छ भन्‍ने थाहा हुँदैन—तिनीहरूमा यो सबैभन्दा आधारभूत सामान्य ज्ञान समेत हुँदैन, त्यसकारण तिनीहरूलाई मण्डलीको कामसँग सम्बन्धित प्रमुख मामलाहरूमा निर्णय गर्न लगाउनु त मजाक हुँदैन र? क्षमता नभएका मानिसहरूमा निर्णय गर्ने सामर्थ्य हुँदैन भन्‍ने कुरामा कुनै प्रश्‍नै उठ्दैन। निर्णय गर्ने सामर्थ्य मुख्य रूपमा अगुवा, कामदार, र सुपरिवेक्षकहरूको तहका मानिसहरूमा लागू हुन्छ। उच्च निर्णय गर्ने सामर्थ्य भएका मानिसहरू निकै थोरै हुन्छन्। निर्णय गर्ने सामर्थ्यमा अरू के-के समावेश हुन्छन्? यसमा तैँले निर्णय गरेको मामलाका परिणामहरू समावेश हुन्छन्—यी परिणामहरू मानिसहरूका लागि फाइदाजनक हुनेछन् कि तिनले नकारात्मक असर पार्नेछन्, र तिनले मानिसहरूले सत्यता बुझ्ने वा सिद्धान्तहरू अनुसार कार्य गर्ने कुरामा सकारात्मक असर पार्नेछन् कि पार्नेछैनन्—तैँले यो कुरा पत्ता लगाउनैपर्छ। निर्णय गर्न, निर्णायक हुन, र तुरुन्तै निर्णय गर्न सक्‍नु भनेकै निर्णय गर्ने सामर्थ्य हुनुसरह हो भन्‍ने हुँदैन। यो कुरा तैँले निर्णय गरेको समाधान, उद्देश्य र दिशा सही छन् कि छैनन् भन्‍ने कुरामा पनि निर्भर हुन्छ। यदि हासिल गरिएका नतिजाहरू सकारात्मक छन् भने, तँसँग साँच्‍चै नै निर्णय गर्ने सामर्थ्य हुन्छ। यदि हासिल गरिएका नतिजाहरू नकारात्मक छन्—जसले मानिसहरूलाई बहकाउँछन्, तिनीहरूलाई ठूलो हानि गर्छन्, वा बरबाद गर्छन् भने—त्यो कुनै पनि प्रकारको निर्णय गर्ने सामर्थ्य होइन। त्यसकारण, सबै नेतृत्वकारी र चर्चित व्यक्तित्वहरूमा निर्णय गर्ने सामर्थ्य हुन्छ, र सबै नेतृत्वकारी व्यक्तित्वहरूमा तुलनात्मक रूपमा उच्च क्षमता र तुलनात्मक रूपमा उच्च निर्णय गर्ने सामर्थ्य हुन्छ भन्‍ने मानिसहरूको विश्‍वास सटीक दृष्टिकोण होइन; यो पूर्ण रूपमा गलत राय हो। तैँले गर्ने निर्णयहरू सही छन् कि छैनन् भन्‍ने कुरा तिनका पछाडि रहेका सिद्धान्त, उद्देश्य, र दिशाहरू के-के हुन् भन्‍ने कुरामा पनि निर्भर हुन्छ। यदि उद्देश्य र दिशाहरू मानवजातिका लागि फाइदाजनक छन्, र यदि तिनले मानिसहरूको आत्म-आचरण, सत्यताको अभ्यास, मुक्तिको प्राप्ति, स्वभावगत परिवर्तन, र परमेश्‍वरको डर मान्ने र दुष्टताबाट अलग बस्‍ने कार्यमा सकारात्मक मद्दत प्रदान गर्छन् र फाइदा गर्छन् भने, तेरो निर्णय गर्ने सामर्थ्य साँच्‍चै नै उच्च हुन्छ। तर यदि तैँले अन्धाधुन्ध निर्णय गर्छस्, जसले गर्दा मानिसहरूलाई गम्भीर रूपमा चोट पुग्छ, तिनीहरूलाई ठूलो हानि हुन्छ, तिनीहरू बहकिन्छन्, तिनीहरूलाई परमेश्‍वरबाट टाढा जाने र आफ्नो दिशा गुमाउने तुल्याउँछ भने, यो मानिसहरूलाई हानि गर्नु हो र तँसँग निर्णय गर्ने सामर्थ्य छ भनेर भन्‍न सकिँदैन। निर्णय गर्ने सामर्थ्यबारे हाम्रो छलफल यहीँ समाप्त हुन्छ।

नम्बर १०: कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्य

अर्को सामर्थ्य भनेको कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्य हो। के तिमीहरूलाई यसको अर्थ के हो भन्ने थाहा छ? यो दुर्लभ विषय हो। कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्यको अर्थ कुनै मानिस, घटना, वा कामकुरालाई सम्हाल्दा, तैँले नियाल्न र बुझ्न सक्‍ने जानकारीबाट यसका सबल पक्ष, गुण, र बहुमूल्य पक्षहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्न सक्छस् कि सक्दैनस्, अनि त्यसपछि यी कुराहरूलाई आफ्नो जीवनमा र आफ्नो आचरण र व्यवहारमा लागू गर्न सक्छस् कि सक्दैनस् भन्‍ने हुन्छ। यदि तैँले कुनै कुराको मूल्याङ्कन र कदर गर्न सक्दैनस् भने, तैँले यसका गुण र कमीकमजोरीहरू के-के हुन् भनेर भन्‍न सक्‍नेछैनस्, तैँले यसको मुख्य कुरा बुझ्नेछैनस्, र तैँले यसबाट कुनै फाइदा प्राप्त गर्न सक्‍नेछैनस्। यसको अर्थ तँसँग कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्य छैन भन्‍ने हुन्छ। तर, यदि तैँले कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्न सक्छस्, र निश्‍चित मामलाहरूबाट केही उपयोगी कुरा सिक्न र यसलाई आफ्नो वास्तविक जीवनमा लागू गर्न सक्छस्, र यदि तैँले आफूले सिकेको कुराले तँलाई आफ्नो मानव जीवनमा र तैँले जीवनको मार्ग छनौट गर्ने कार्यमा निश्‍चित मात्रामा सहयोग प्रदान गर्न सक्छ भने, यसले तँसँग कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने निश्‍चित सामर्थ्य छ भन्‍ने प्रमाणित गर्छ। यस विषयमा तेरो सामर्थ्य जति उच्च हुन्छ, यसले तँसँग राम्रो क्षमता छ भन्‍ने कुरा त्यति नै प्रमाणित गर्छ। एउटा सरल उदाहरण लिऊँ: चित्र अवलोकन। तैँले कलाको अध्ययन नगरेको भए पनि, यदि तैँले चित्रको संरचना अवलोकन गर्न र यसमा समावेश भएको अर्थलाई मानवताको दृष्टिकोणबाट बुझ्न सक्छस्—अनि तेरो दृष्टिकोण अत्यन्तै सटीक छ र यो मानव हुनुसँग सम्बन्धित छ—अनि तैँले यसमा मानव हुनुसँग सम्बन्धित केही ठोस कुराहरू देख्‍न र त्यसपछि यी कुराहरूलाई आफ्नो जीवन वा काममा लागू गर्न सक्छस् भने, यो प्रकटीकरणले तँसँग कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्न सक्‍ने सामर्थ्य छ भन्‍ने कुरालाई प्रमाणित गर्छ। कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्न सक्‍ने सामर्थ्यको दायराले अमूर्त कुराहरूलाई नभई केही तुलनात्मक रूपमा ठोस कुराहरूलाई जनाउँछ। अमूर्त कुराहरूमा रङ, कलाका कामहरू, इत्यादि कुराहरू समावेश हुन्छन्। यी कुराहरू मानव हुनुसँग सम्बन्धित नहुने हुनाले, ती पर्याप्त रूपमा ठोस नहुने हुनाले, र ती मानव जीवनमा हुने सामान्य मानव सोचाइ र निश्‍चित कुराहरूबाट निकै टाढा हुने हुनाले, र जीवनसँग नजिकबाट सम्बन्धित नहुने हुनाले, हामी तिनलाई कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्यको दायराभित्र वर्गीकृत गर्दैनौँ। तुलनात्मक रूपमा जीवनसँग नजिक रहेका, केही गुप्त अर्थ समावेश भएका वा मानव हुनुसँग सम्बन्धित रहेका निश्‍चित कुराहरूका हकमा भन्दा, यदि तैँले तिनलाई मूल्याङ्कन गर्न, खुट्ट्याउन, र लागू गर्न सक्छस् भने; यदि तैँले तिनका गुणहरूका साथै तिनका कमीकमजोरीहरू देख्‍न सक्छस्, र तीबारे तँसँग आफ्नै विचार र दृष्टिकोणहरू छन्, र तैँले मानिसहरूको मानवताका लागि फाइदाजनक पक्षहरू बुझ्न सक्छस् भने; अनि यदि तैँले ती मौजुद हुँदा सत्यताको विरुद्धमा जाने कुनै पनि विकृत र कठोर तत्त्वहरूलाई खुट्ट्याउन सक्छस् भने; कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्न सक्‍ने सामर्थ्य हुनु भनेको यही हो। यदि तैँले यी कुराहरूको मूल्याङ्कन गर्न सक्दैनस्, र तैँले ठोस कुरालाई हेर्दा धर्मसिद्धान्तका हिसाबमा यसका सबल पक्ष र कमीकमजोरीहरूलाई मात्रै खुट्ट्याउन सक्छस् तर दैनिक जीवनमा यो मानवताको कुन-कुन पक्षहरूसँग सम्बन्धित छ भन्‍ने कुरालाई ठ्याक्कै देख्‍न सक्दैनस् भने, कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने तेरो सामर्थ्य औसत हुन्छ। यदि तैँले कुनै कलाको कामलाई हेरिस् र बारम्बार जाँच गरेपछि पनि, त्यसले के कुरा व्यक्त गर्ने प्रयास गरिरहेको छ, वा रचनाकारले किन यसलाई यसरी बनाए भन्‍ने तँलाई अझै थाहा हुँदैन, र कलाको काम मानवतासँग सम्बन्धित भए पनि वा नभए पनि, यसमा के-कस्ता सारभूत कुराहरू समावेश छन् भन्‍ने कुरा देख्‍न सक्दैनस्, र तँ यसको मुख्य कुरा देख्‍न सक्दैनस्, यसको अर्थ तँमा कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्न सक्‍ने सामर्थ्यको कमी छ भन्‍ने हुन्छ। कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्य नहुनुको अर्थ तँसँग कुनै कुराबारे कुनै दृष्टिकोण छैन र तँ सजिलै सामाजिक प्रचलनहरू वा मानिसहरूले वकालत गर्ने निश्‍चित नकारात्मक कुराहरूको बहकाउमा पर्न सक्छस् भन्ने हुन्छ—अर्थात्, तैँले अन्तर्निहित रूपमै नकारात्मक कुरालाई सकारात्मक कुरा भएझैँ मान्न र स्वीकार गर्न सक्छस्। यसको परिणाम के हुन्छ भने, तँ यसद्वारा विषाक्त हुनेछस्, र यदि यो कुरा तँमा लामो समयसम्म रह्यो र यसले तँमा गहन रूपमा जरा गाड्यो भने, यसले तैँले सत्यता स्वीकार गर्ने कार्यमा तगारो हाल्नेछ र हस्तक्षेप गर्नेछ। कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्यसँग सम्बन्धित अर्को उदाहरण प्रस्तुत गरौँ। उदाहरणका लागि, मानौँ चलचित्रको कच्‍चा फुटेज तीन घण्टाको छ, र सम्पादन गरेपछि, चलचित्रको अवधि दुई घण्टा र चालीस मिनेट हुन्छ। के यो चलचित्रको परम्परागत लम्बाइ हो? (होइन।) यसले के कुरालाई जनाउँछ? (यसले चलचित्रकर्मीहरूमा कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्यको कमी हुन्छ भन्‍ने कुरालाई जनाउँछ।) विशेष गरी चलचित्रका लागि कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्यको कमी हुनुको अर्थ के हो? (यसको अर्थ तिनीहरूले अझै राम्रो फुटेज छनौट गर्न सक्दैनन्, र कुन फुटेज राख्‍नुपर्छ र कुनलाई काट्नुपर्छ भनेर सटीक रूपमा तजबिज गर्न सक्दैनन् भन्‍ने हुन्छ।) तिनीहरूलाई चलचित्रले कुन विषयवस्तुलाई प्रस्तुत गर्ने उद्देश्य राख्छ वा कुन-कुन दृश्यहरू विषयवस्तुसँग नजिकबाट सम्बन्धित छन् भन्‍ने थाहा हुँदैन। परिणाम स्वरूप, तिनीहरूले के राख्‍ने र के काट्ने भनेर निर्णय गर्न सक्दैनन्। अर्थात्, तिनीहरूलाई कुन-कुन दृश्य वा कथावस्तुहरू छोड्नलायक हुन्छन्, र विषयवस्तुसँग हल्का रूपमा मात्रै सम्बन्धित हुन्छन् र हटाउन सकिने हुन्छन्, र कुन-कुन दृश्य वा कथावस्तुहरू विषयवस्तुसँग सबैभन्दा बढी सम्बन्धित छन् र कायम राखिनुपर्छ भन्‍ने थाहा हुँदैन। तिनीहरूमा कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्य नहुने हुनाले, सम्पादन गर्ने क्रममा तिनीहरूले यो दृश्य काट्न सकिँदैन र त्यो दृश्य काट्न सकिँदैन भन्‍ने महसुस गर्दै “दया देखाउँछन्”। अन्त्यमा, धेरै मेहनत गरेपछि, तिनीहरूले स्पष्ट समस्या भएका दृश्यहरू वा नराम्ररी छायाङ्कन गरिएको फुटेज मात्रै हटाउँछन्। विषयवस्तुसँग नजिकबाट सम्बन्धित नभएको सामग्रीका हकमा भन्दा, तिनीहरूले ती सबैलाई चलचित्रमै राखिदिन्छन्। यो कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्यको कमी हुनु हो। तिनीहरूसँग चलचित्रको परिभाषाबारे स्पष्ट बुझाइ हुँदैन; चलचित्रका निश्‍चित रूप र अभिव्यक्तिजन्य विधिहरू र हरेक दृश्यबीचको सम्बन्ध, साथै कुन-कुन दृश्यहरू साँच्‍चै नै चलचित्रका दृश्यहरू हुन् भन्‍ने कुराका हकमा भन्दा, तिनीहरूले यीमध्ये कुनै कुरा बुझ्दैनन्। यो कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्यको कमी हुनु हो। त्यसकारण, छायाङ्कनको बेला, तिनीहरू आत्मविश्‍वासले भरिएका हुन्छन्; सम्पादनको बेला, तिनीहरूको अनुहार हैरानीले पोतिएको हुन्छ; अनि पुनरावलोकनको बेला, तिनीहरू चिन्ताले मरेतुल्य हुन्छन्। पुनरावलोकनपछि, तिनीहरू कसरी अघि बढ्ने भन्‍ने बारेमा निकै निश्‍चित हुन्छन्, किनभने माथिको मार्गदर्शनमार्फत, तिनीहरूले कुन-कुन दृश्यहरू काट्ने भनेर सिकेका हुन्छन्, अनि त्यसपछि साहसका साथ तिनलाई काट्छन्। अन्त्यमा तिनीहरूले चलचित्रलाई काटेर कति लामो बनाउँछन्? तिनीहरूले त्यसलाई काटेर एक घण्टा चालीस मिनेटको बनाउँछन्। क्यामेराकर्मीहरू निकै दुःखी हुन्छन्: “के यो हाम्रो श्रमका फलहरूको बरबादी होइन र? हामीले छ महिनासम्म कठिन परिश्रम गरेर यति धेरै फुटेजहरू छायाङ्कन गरेका थियौँ, तर तिमी यो र त्यो काट-कुट गरेर निर्दयी बनेको छौ—अब त यो चलचित्र समेत हो र?” मेरो प्रतिक्रिया के हो भने, यति धेरै कुरा काट्नु ठीक हो—चलचित्र यस्तै हुनुपर्छ। तँसँग जे थियो, त्यो चलचित्र थिएन; बढीमा, त्यो एक टिभी नाटक थियो। कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने कमजोर सामर्थ्य भएका मानिसहरूले सत्यता प्राप्त गर्नै सक्दैनन्—तिनीहरूसँग सत्यतामा सङ्गति गर्दा कुनै नतिजा हासिल हुँदैन। कुनै पनि कुरा वा कुनै पनि विचार र दृष्टिकोणहरूका हकमा भन्दा, तिनीहरूले कुन-कुन कुराहरू सामान्य मानवताको आवश्यकता र मानकहरू अनुरूप छन्, कुन-कुन कुराहरू सामान्य मानवताको विरुद्धमा जान्छन्, कुन-कुन कुराहरू वास्तविक र व्यावहारिक छन्, कुन-कुन कुराहरू खोक्रा र काल्पनिक छन्, कुन-कुन कुराहरू परमेश्‍वरका मागहरू अनुरूप छन्, र कुन-कुन कुरा परमेश्‍वरका अभिप्रायहरू विपरीत छन् भनेर मूल्याङ्कन गर्न सक्दैनन्। चलचित्रका हकमा भन्दा, कुन-कुन दृश्यहरूले विषयवस्तुलाई साथ दिने भूमिका खेल्छन्, सिधै मुख्य विषयमा प्रवेश गर्छन् र विषयवस्तुलाई सिधै व्यक्त गर्छन्, र विषयवस्तुको मूल कुरा व्यक्त गर्नका लागि अत्यावश्यक हुन्छन्, र कुन-कुन दृश्यहरू असान्दर्भिक वा अनावश्यक छन्—तिनीहरूले यी कुराहरूको छेउटुप्पो थाहा पाउन सक्दैनन्, र तीमध्ये कुनै पनि कुरालाई बुझ्दैनन्। सम्पादन गर्ने क्रममा, तिनीहरूले सधैँ “दया देखाउँछन्” र तिनीहरू फुटेज काट्न अनिच्छुक हुन्छन्। यो कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्यको कमी हुनु हो। यदि, सामग्री छायाङ्कन गरेपछि, चलचित्रले व्यक्त गर्ने अभिप्राय राखेका विचारहरू र त्यसले बताउने अभिप्राय राखेको दिशालाई विचार गरेर, कुन-कुन दृश्यहरूलाई समावेश गर्नु हुँदैन, कुन-कुन दृश्यहरूमा पर्याप्त प्रभाव छैन, र कुन-कुन दृश्यहरू कहिल्यै प्रयोग गर्ने अभिप्राय नराखिएका तर विशेष परिस्थितिहरू उत्पन्न भएको खण्डमा विकल्पका रूपमा तयार गरिएका सहायक दृश्यहरू हुन् भन्‍ने कुरा तँलाई थाहा हुन्छ—यदि तैँले हृदयमा यी कुराहरूलाई विचार गरेको छस्, र तिनलाई सम्हाल्ने र समाधान गर्ने योजना बनाएको छस् भने, कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्य हुनु भनेको यही हो। यदि तैँले यीमध्ये कुनै पनि कुरा गर्न सक्दैनस्, र समस्याहरूलाई विचार गर्न र हेर्नका लागि तैँले प्रयोग गर्ने दृष्टिकोण र विधिहरूमा आधारको कमी छ, र तैँले अन्त्यमा सही निष्कर्ष निकाल्न सक्दैनस् भने, यसको अर्थ तँमा कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्यको कमी छ। अवश्य नै, मण्डलीका धेरैजसो मानिसमा कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्यको कमी हुन्छ। कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्य भनेको तैँले कुनै रचनात्मक काम, कलात्मक सिर्जना, वा मानिसहरूको मानवताबारे आत्मिक भरणपोषण वा दार्शनिक सिद्धान्तका रूपमा काम गर्ने कुरालाई कति छर्लङ्ग देख्‍न सक्छस् भन्‍ने कुरासँग मात्रै सम्बन्धित हुँदैन—मुख्य कुरा के हो भने, तँसँग यी कुराहरूका बारेमा सटीक दृष्टिकोण हुनुपर्छ। एक हिसाबमा, तेरो दृष्टिकोण तथ्यहरू र मानवताका आवश्यकताहरू अनुरूप हुनैपर्छ। अर्को हिसाबमा, तैँले बुझेको वा बोध गरेको कुरा सकारात्मक कुराहरू र सबै थोकका नियमहरू अनुरूप हुनैपर्छ; यो खोक्रो वा विकृत हुनु हुँदैन, र अन्ततः, यो सत्यता सिद्धान्तहरू अनुरूप हुनुसँग सम्बन्धित हुन जान्छ। यदि तैँले के-कस्ता विचार र दृष्टिकोणहरू व्यक्त भइरहेका छन् भन्‍ने कुरा देख्‍न सक्‍ने मात्रै होइन, तँ त्यो तहमै अड्किँदैनस्, बरु यी विचार र दृष्टिकोणहरू वास्तवमा सही छन् कि छैनन्, ती वास्तवमा मानवताका आवश्यकताहरू अनुरूप छन् कि छैनन्, ती वास्तवमा शुद्ध छन् कि छैनन्, र ती वास्तवमा सत्यता अनुरूप छन् कि छैनन् भन्‍ने कुरा पनि देख्‍न सक्छस् भने—यदि तँ यी सबै कुरा गर्न सक्छस् भने—तँ कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने राम्रो सामर्थ्य भएको व्यक्ति होस्। कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने राम्रो सामर्थ्य भएकाहरू असल क्षमता भएका मानिसहरू हुन्। यदि तँ यी सबै कुराहरू हासिल गर्न सक्दैनस् वा तिनलाई औसत हदसम्म मात्रै हासिल गर्न सक्छस् भने, कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने तेरो सामर्थ्य औसत मात्रै छ। यदि तैँले आधारभूत रूपमै यी कुराहरूलाई बुझ्न सक्दैनस् भने—उदाहरणका लागि, यदि तैँले कुनै पनि श्रव्य-दृश्यसम्बन्धी काम, साहित्यिक र कलात्मक काम, कलाकृति, इत्यादि कुराहरू अमूर्त भए पनि वा ठोस भए पनि तिनलाई बुझ्न सक्दैनस्, र तँलाई ती विदेशी भाषा जस्तै पूर्ण रूपमा बुझ्न नसकिने कुराहरू हुन् जस्तो लाग्छ, र तँसँग त्यस्ता कुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्नका लागि तेरो मानवताभित्र क्षमताको कमी छ भने, तँसँग कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्य हुँदैन; तँ कुनै क्षमता नभएको व्यक्ति होस्। यदि, निश्‍चित रङ, निश्‍चित प्रकाश, र निश्‍चित वातावरण भएको दृश्यभित्रको पात्रको हाउभाउ वा मनोवैज्ञानिक स्थिति र मानसिक स्थितिको समग्र अभिव्यक्तिलाई नियालेर, तैँले यो दृश्यले दर्शकको मनमा पार्ने प्रभाव थाहा पाउन सक्छस् भने, तँसँग कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्य हुन्छ। तर, कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्य नभएका मानिसहरूले यो कुरा देख्‍न सक्दैनन्। तिनीहरूले भन्छन्, “बत्ती मधुरो छ कि छैन, वा रङ्गहरू सुन्दर छन् कि छैनन् भन्‍ने कुराले के फरक पार्छ? के पात्र उही हुँदैन र? तिनीहरूको मानसिक स्थिति कस्तो छ भनेर तिमीले कसरी बताउन सक्छौ? म किन यो कुरा देख्‍न सक्दिनँ?” यो कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्यको कमी हुनु हो। तैँले तिनीहरूलाई यसबारे जसरी व्याख्या गरे पनि, तिनीहरूले बुझेको छु भनेर दाबी गर्न सक्छन्, तर वास्तवमा, तिनीहरूले हृदयमा अझै पनि यो कुरा बुझेका हुँदैनन्। यो क्षेत्र तिनीहरूका लागि सधैँ अपरिचित नै रहनेछ। कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्य नभएका मानिसहरूले जस्तोसुकै काम गरे पनि वा जस्तोसुकै साहित्यिक वा कलात्मक कार्यहरू हेरे पनि, आफ्ना विचार र दृष्टिकोणहरू व्यक्त गर्न सक्दैनन्। विशेष गरी गहन अर्थ व्यक्त गर्न, विषयवस्तु बताउन, वा आत्मिक मार्गदर्शन प्रदान गर्न आवश्यक काम वा रचनाहरूका हकमा भन्दा, तिनीहरूले त्यो राम्ररी गर्न सक्दैनन् र त्यस्ता कामहरूका लागि तिनीहरू योग्य हुन सक्दैनन्। यदि तँसँग कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्य छ, यसका साथै, तँ सत्यता पनि बुझ्छस् भने, कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्य संलग्न रहेको चलचित्र, साहित्य, र कलासँग सम्बन्धित परमेश्‍वरको घरको कामको हकमा, तैँले त्यो राम्ररी गर्न सक्छस्, तँ त्यसका लागि योग्य हुन सक्छस्, र तैँले यस्तो कर्तव्य पूरा गर्न सक्छस्। यदि तँमा कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्यको कमी छ भने, तेरो क्षमता कमजोर छ र तँ यस्तो कामका लागि योग्य हुन सक्दैनस्। कतिपय मानिसहरूले भन्छन्, “मैले सत्यता सुनेको धेरै वर्ष भएको छ र सत्यता सिद्धान्तहरू बुझेको छु। के यसको अर्थ म यस्तो कामका लागि योग्य हुन सक्छु भन्‍ने हुन्छ?” त्यो अझै पनि पर्याप्त हुँदैन। तैँले केही सत्यता बुझे पनि, पूरकका रूपमा कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्यबिना, तैँले सुसमाचार प्रचार गर्ने वा मण्डली मलजल गर्ने जस्ता कामहरू मात्रै गर्न सक्छस्। तर, कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्यसँग सम्बन्धित कामका हकमा, तँ यसका लागि योग्य हुनेछैनस्। त्यसकारण, यदि कतिपय मानिसलाई गल्तीले यस्तो कामका लागि छनौट गरिएको छ र तिनीहरूले अहिले यस क्षेत्रमा आफ्नो कुनै सम्भावना छैन र आफूमा अन्तर्निहित रूपमा नै कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्य छैन भन्‍ने बुझ्छन् भने, तिनीहरूले तुरुन्तै यसो भन्दै राजीनामा दिनुपर्छ, “म यो काम गर्न सक्दिनँ। मेरो मानवतामा कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्य छैन।” अवश्य नै, तँसँग कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्य भए पनि वा नभए पनि, यो व्यक्तिको क्षमताको मूल्याङ्कन गर्ने एउटा मानक हो। यो प्राथमिक मानक नभए पनि, निश्‍चित विशेष कामका लागि, कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्य पनि जरूरी हुन्छ। कामकुराहरूको मूल्याङ्कन र कदर गर्ने सामर्थ्यबारेको हाम्रो सङ्गति यहीँ समाप्त हुन्छ। अर्को सामर्थ्य, अर्थात् नवप्रवर्तनको सामर्थ्य छ, जसबारे हामी अर्को पटक सङ्गति गर्नेछौँ।

के यसरी सङ्गति गर्दा तिमीहरूका लागि कुराहरू स्पष्ट हुन्छन्? (हुन्छन्।) यदि मैले “व्यक्तिको क्षमतालाई काम गर्ने उसको कार्यक्षमता र प्रभावकारिताद्वारा मूल्याङ्कन गरिन्छ” भनेर सामान्य रूपमा मात्रै बताएको भए, तिमीहरूले यो धर्मसिद्धान्त पाठ गर्न मात्रै सक्‍नेथियौ, तर क्षमताले के-कस्ता निश्‍चित पक्षहरूलाई जनाउँछ भन्‍ने कुरा तिमीहरूलाई अझै स्पष्ट हुनेथिएन। पछि, मलाई अझै विशिष्ट रूपमा सङ्गति गर्नु राम्रो हुन्छ भन्‍ने लाग्यो; जब तिमीहरूले यस विषयमा स्पष्टता प्राप्त गर्छौ, तब तिमीहरूले आफ्नो क्षमतालाई सटीक रूपमा मूल्याङ्कन गर्न र स्पष्ट रूपमा बुझ्न सक्‍नेछौ। यसले तिमीहरूलाई आफ्नो उचित स्थान जान्‍न र आफ्ना सामर्थ्यहरूलाई बढी नठान्‍न सहयोग गर्नेछ। आफ्नो सामर्थ्यलाई स्पष्ट रूपमा हेर्दा र बुझ्दा, आफ्नो क्षमता राम्रो, औसत, कमजोर छ कि यो अस्तित्वमै छैन भनेर निर्धारित गर्दा, र तिमीहरू कुन समूहमा पर्छौ भनेर पहिचान गर्दा—यसरी आफ्नो उचित स्थान खोज्दा, तिमीहरूले शिष्ट रूपमा व्यवहार गर्न र आफूलाई आचरणमा ढाल्न सक्छौ। एक हिसाबमा, यसले तँलाई आफूबारे सटीक बुझाइ राख्न सक्षम बनाउँछ। अर्कोतर्फ, आफ्नो भ्रष्ट स्वभावलाई समाधान गर्ने हिसाबमा भन्दा, यसले तेरो अहङ्कारी स्वभावलाई रूपान्तरण गर्नका लागि पनि निश्‍चित मात्रामा सहयोग प्रदान गर्छ। होइन र? (हो।) आजका लागि हामी सङ्गतिलाई यहाँ समाप्त गरौँ। अलबिदा!

नोभेम्बर ४, २०२३